1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ШЫЛГАЛДА - КЕЛИР ҮЕЖЕ ОРУК

Күрүне шылгалдазы – кижиниң келир үезин тодарадыр, амыдыралында эртер бир чадазы. Бо чылын республикада чаңгыс аай күрүне шылгалдаларын он бирги класстың 2430,  тоску класстың 5647 доозукчулары дужаар. 

Кадыкшылының аайы-биле харык-шинээ кызыгаарлаттынган уругларга шупту таарымчалыг байдал тургустунган. Бо чылын 11-ги класстың доозукчуларынга – 24, 9-ку классчыларга 26 пунктуну шылгалдалар ду­жаарынга тускайлаан.

ТР-ниң өөредилгениң шынарын үнелээр институдунуң информация ажылдаар төвүнүң ээлчег начальниги Аяна Ооржак шылгалдаларның ниити байдалын таныштырды: 

“Шылгалдаларның расписа­ниезин  РФ-тиң, ТР-ниң  Өөредилге болгаш эртем яамыларының, ТР-ниң өөредилгениң шынарын үнелээр институттуң, өөредилге черлериниң сайтыларындан билип ап болур. Чаңгыс аай доктааттынган расписание езугаар шылгалдалар эртенгиниң 10 шакта эгелээр. Эртем аайы-биле ооң үргүлчүлээр шагы аңгы-аңгы.

Чаңгыс аай күрүне шылгалдаларынче кирер кол документ – пас­порт. Оон аңгыда кара гель ручка херек, аргалыг болза ийини ап алыры күзенчиг. Доозукчунуң ручказы биживейн баар таварылгада, организакчылар шылгалдаларны эчизинге чедирери-биле ручканы ап бээр. Кадыкшылының байдалы азы медицина көргүзүглериниң түңнели-биле уругларга тускай эмнээшкиннер негеттинип турар болза, оларның херек эм-таңын медицина пунктузунче дужаары көрдүнген.  

Шылгалда үезинде доозукчу бүрүзүнге доктаал езугаар чөпшээрээн немелде материал­дарны (метод, немелде литература) экзамен эрттирип турар пункт үлеп бээр. Математикаже – шугум (линейка), физикаже – шугум, программа киирбээн калькулятор, химия – программа киирбээн калькулятор, география – шугум, транспортир, программа киирбээн калькулятор.

Кадыкшылының байдалы-биле харык-шинээ кызыгаарлаттынган уругларга тускай тех­никтиг дериг-херекселди эрттирип болур. Шылгалдаларже эрттирер, эрттирип болбас херекселдерниң даңзызын РФ-тиң Өөредилге болгаш эртем яамызының албан езу сайтызында салган.

Доозукчу шылгалдаларның түңнелдеринге, баллдарның саннары-биле чөпшээрешпейн турар болза, ийи ажылчын хонук дургузунда апелляцияны бээр. Апелляция бээр бетинде ЧКШ федералдыг портал дамчыштыр доозукчу бодунуң паспортунуң медээлерин киир бижээн соонда, бодунуң ажылын парладып ап болур. Ажылын башкыларынга көргүзүп, сүмележири күзенчиг. Бир эвес школаның комиссиязы доозукчунуң ажылында шын эвес санаашкыннарны эскерген болза, апелляцияны ТР-ниң Чөрүлдээ чарар комиссиязынче берип болур. Апелляцияның түңнелдери аңгы-аңгы болурун сагындырып каалы. Баллдарның саны көвүдеп, эвээжеп азы ол-ла деңнелинде артып каар”.

Май 26-да тоску класстың доо­зукчулары тыва дыл эрте­мин­ге шылгалданы дужааган. Шылгалдаларже кирер мурнунда киржикчи бүрүзүнге эрттирер, эрттирип болбас херекселдерниң даңзызын бижээн сагындырыгны база катап номчудуп, холунуң үжүүн салдыртып турар. Ындыг турбуже, шпаргалка ажыглааны дээш 4 доозукчуну үндүрген.

Шылгалдалар үезинде Рос­өөредилгехайгааралының федералдыг инспекторларындан аңгыда хөй-ниити хайгааракчылар хаара туттунган. 

Күрүне шылгалдаларын кол чадазында дужаап шыдавайн барган  доозукчулар курлавыр хүннерде болгаш сентябрь айда катап дужаап болурун ТР-ниң өөредилгениң шынарын үнелээр институдунуң информация ажыл­даар төвүнүң ээлчег начальниги Аяна Ооржак немеди.

Июнь 1-де Кызылдың Н.Н. Макаренко аттыг 15 дугаар ли­цейиниң баазазынга тургус­тун­ган шылгалда эрттирер пунктузунга математика эртеминге шылгалданы 133 доозукчу дужааган. 

Доозукчулар бүрүткелди эрткеш, паспорттун көргүскеш, демир-дес хынаар херексел-биле шыңгыы хынаан соонда эртер. Ында-ла аудиторияларның дугаарын бижээн саазыннар туткан кижилер бар. Каът бүрүзүнде коридорда соталыг харылзааның чалгыгларын базырар херекселди салган.

Школаның 1-2 каъттарында 10 аудитория бар.  Шылгалдалар эртип турар аудиториялар шупту онлайн дамчыдылгалыг, хыналда, хемчээл материалдарын (КИМ) парлаар технологияларны ажыглап турар. 

ТР-ниң өөредилге болгаш эртем яамызының күрүнениң шылгалда комиссиязының кежигүнү Туяна Очурнуң чугаазы-биле алырга, ма­тематика эртеминге шылгалда 3 шак 55 минута үргүлчүлээр, а кадыкшылының байдалы-биле харык-шинээ кызыгаарлыг уруг­ларга 5 шак көрдүнген.

Хөй-ниити хайгааракчылары­ның аразында Тываның күрүне университединиң филология фа­культединиң ийи 3-кү курсчулары база бар. 

Медицина пунктузу херек эм-таң-биле хандыртынган. Он­за байдал тургустунуп келзе, дүр­ген дуза чедирер станция автомашиналарын дарый чорударынга белен.

ТР-ниң Чазааның айтыыш­кы­ны езугаар шылгалда эрттирер пунктуга өске албан черле­ри ажылдап болур. ТР-ниң Ка­дык­ камгалал яамызы эмчи үдел­гезин, ТР-ниң ИХЯ-ның аңгы­лап бергени 2 полицейжи корум-чурумну тудуп, чоок-кавы девискээрниң айыыл-чок чоруун хандырып турар.

Видеохайгаарал, онлайн дам­чыдылга “Тыва­ха­рыл­заа­информнуң” төлээле­риниң хайгааралында.

Шончалай  ХОВАЛЫГ.

Авторнуң  тырттырган  чуруу.

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.