Эрткен неделяда найысылалга Росреестрниң Тыва Республика талазы-биле эргелелиниң удуртукчузу Светлана Тулуш болгаш Роскадастрның хоойлу-дүрүм компаниязының Тывада салбырының директору Леонид Дамдынның киржилгези-биле парлалга конференциязы болуп эрткен. Хемчег үезинде кол кичээнгейни өнчү-хөреңги бүрүткелинге сөөлгү үениң өскерлиишкиннериниң болгаш ук адырга хамаарыштыр чурагайлаашкынче угландырган.
Светлана Тулуштуң медеглээни-биле алырга, 2026 чылдың июль 1-ден тура чамдык шимчевес өнчү-биле садыглажыышкыннарны күрүне ачы-дузазын таварыштыр чорудуп болур.
«Күрүне ачы-дузазында бадыткаттынган хууда арын, электроннуг ат салыышкыны база биометрия херек. Ынчалза-даа биометрияны ажыглаары албан эвес. Хөй талалыг ачы-дуза чедирер төпче барбайн, хууда кабинединден ажыл-херекти чогудуп болур» — деп, Светлана Тулуш тайылбырлаан.
Документилерни күрүне ачы-дузазынче кииргеш, электроннуг атты салгаш, Росреестрже чорудуптар. Хыналда соонда бүрүткел ажылдары эгелээр.
База бир чугула медээ болза 2026 чылдың июль 1-ден эгелеп биометрияны ажыглап болур. Банкыга баргаш, ол ачы-дузаны чедирип турар бе деп тодарадып алгаш, бодуңарның биометриктиг медээлериңерни киирер силер. Ол дээрге чурууңар, хууда медээлериңер, салааларыңар изи болур. Ол медээлериңер күрүне ачы-дузазы порталында хууда кабинедиңерже кире бээрге, ол биометрияның ачызында, янзы-бүрү дугуржулгаларга электроннуг ат салыр эптиг арга тургустунар. Чүгле нотариустуң бадыткалы хереглеттинер дугуржулгалардан аңгыда, шимчевес өнчүге хамаарыштыр садыг-саарылга, орнажылга, белекке бээри дээн ышкаш ажыл-херектерни бажыңыңардан үнмейн чогудуп болур силер.
Үлүг-хуулуг шимчевес өнчүге болгаш назы четпээннер-биле холбаалыг садыглажыышкыннарга нотариалдыг бадыткал хереглеттинер ужурлуг. Ынчангаш оларны бажыңдан үнмейн садыглажыры амдыызында болдунмас.
База бир чугула өскерлиишкин — «гараж амнистиязын» 2031 чылдың сентябрьга чедир узатканы. Сөөлгү чылдарда хоорайның кудумчуларында автомашиналарның көвүдээнин кижи бүрүзү эскерип тур боор. Транспорт-биле деңге гаражтарның саны хүнден хүнче өзүп орар. Ооң-биле чергелештир бүрүткеттинмээн «черлик» гаражтар база хөйү-биле немешкен. Чамдык хамаатыларның бир болза гаражының, бир болза гаражының турар чериниң документизи чок болуп турар. Документизи чок эт-хөреңгиниң өртек-үнези куду болур деп билир бис. Бүрүткеттинмээн оран-сава дээш күрүнеге үндүрүг төлевейн турарындан база ук оран-саваның өртээ чиик апаар. Ол бүгүнү чурумчудар дээш, хоойлу-дүрүмге хамаарыштыр өскерлиишкиннерни киирип тура, «Гараж амнистиязы» деп тускай программаны ажылдап кылган. Бо программа шагда-ла боттанып эгелээн-даа болза, күзел дег, гаражтарының документизин кылдырарынче чон далашпайн турар-даа болза, бо хүнге чедир Тываның дыка хөй чурттакчы чону ол арганы ажыглап гаражтарын хуужудуп, документилерин чаңгыс аайлап алган. Июль 1-ге чедир 579 участоктуң болгаш 612 гаражтың документилери бүрүткеттинген.
2004 чылдың декабрь 29-ка чедир туткан гаражтарга амнистия хамааржыр дээрзин сагындыраал. Демирден хайындырган болгаш бизнес кылырынга ажыглап турар объектилер «гараж амнистиязынга» хамаарышпас.
Леонид Дамдынның демдеглээни-биле алырга, Роскадастрның специалистери «гараж амнистиязын» ёзугаар хамаатыларга гаражтарны болгаш черлерни бүрүткедиринге дузалажып, хөй талалыг кадастр ачы-дузазын кылып чорудуп турарын демдеглээн. Херек документилерни чыыры болгаш бүрүткээри, техниктиг планны тургузары дээн ышкаш ажылдарга дузаны кадып турар.
Тывада оон ыңай чер участогу-биле деңге чурагайлаашкын база хөгжүп турар. «Тудуг чери» төлевилел ёзугаар чуртталга бажыңнары тударынга таарымчалыг ниитизи-биле 403 га шөлдүг 656 участок тодараан.
Оон аңгыда «Национал сан-чурагайлар системазы» деп чаңгыс аай сан-чурагайлыг платформа ажыглалче кирген. Ол платформа чер, өнчү-хөреңги болгаш тудуг дугайында медээлерни каттыштырып, чаңгыс аайлаар дээрзи билдингир.
Айдың ОНДАР.
Буян ООРЖАКТЫҢ тырттырган чуруу.
«Шын» №32 2026 чылдың август 20
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn