Ноябрь 14-те, амгы үеде кадык камгалалының кол айтырыгларын бирээзин сагындырып турар хүн - Бүгү-делегейниң чигир аарыынга удур хүннү демдеглеп турар. Ноябрь 14-те канад эмчи болгаш физиолог Фредерик Бантингтиң төрүттүнген хүнү, ол коллегазы Чарльз Бест-биле кады 1922 чылда инсулинни тыпкаш, медицинада чаа ажыдыышкынны кылган. КНО-нуң Чиңгине Ассамблеязының шиитпири-биле 2007 чылдан эгелеп бо хүннү ооң удуртулгазы-биле демдеглеп эгелээн.
Бо хүннүң кол сорулгазы – чигир аарыгларының, ооң хевирлериниң, шинчилээр, эмнээр болгаш профилактика аргаларының дугайында билигни калбаа-биле нептередир. Бо хүн күрүнениң, эмчи ниитилелиниң болгаш кижилерниң күжениишкиннерин каттыштырып, бо аарыг-биле холбашкан айтырыгларны шиитпирлээр сорулгалыг.
ТР-де чигир аарыгларынга удур демиселди системалыг чорудуп турар. Республиканың 1 дугаар эмнелгезиниң 21 оруннуг эндокринология салбырында стационарлыг эмнээшкинни берип турар. Аарыг кижилер бедик технологиялыг эмчи дузазын, ооң иштинде инсулин салыр деригни ап турар.
Тыва Республиканың Кадык камгалал яамызы аарыг-биле демиселдиң, ооң иштинде инфраструктураны хөгжүдерин боттандырып, «чигир аарыгга удур школаларга» аарыг кижилерни өөредип, хоочураарын болдурбазының база специалистерни деткиириниң элээн каш хемчеглерин чорудуп турар. 2026-2030 чылдарда чигир аарыы-биле демисежириниң регионалдыг программазын бо чылдың август айда бадылаан.
Программаның кол сорулгалары – аарыгны эге чадазында илередири, аарыг кижиниң байдалын доктаамал хайгаарап көөрү болгаш аарыгның нарыыдаарын болдурбазы болур. Бо ажыл «Узун болгаш идепкейлиг назын» деп национал төлевилел-биле чоруп турар.
Тываның Баштыңы Владислав Ховалыгның чарлыы-биле эгелээн амгы программаның үндезини эрткен 2024–2025 чылдарның программазында салдынган дээрзин демдеглээри чугула. Эрткен үениң дургузунда үре-түңнелдиг доктаамал ажыл тургустунган.
Бо хүнде аарыг кижилер республиканың эндокринология төвүнде, Кызылдың болгаш кожууннарның 10 тускай кабинеттеринде, диабет ретинопатиязы болгаш лазерлиг эмнээшкин база «Диабеттиг бут» өрээлдеринде эмнедип турар.
ТР-ниң Чазааның парлалга албаны.
«Шын» №45 2026 чылдың ноябрь 19
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn