Кубокту чаалап эккелген
Астананың “Алатау” спорт өргээзинге июнь 24-түң хүнүнде Совет Эвилелиниң Маадыры Бауыржан Момышулыга база Казахстанның иштики херектер ажылдакчыларының байырлалынга тураскааткан 2012-2013 чылдарда төрүттүнген элээди оолдар аразынга делегей чергелиг хостуг хүреш маргылдаазы болуп эрткен. Аңаа Казахстандан 2 команда, Кыргызстанның командазы база Россиядан бистиң республиканың мөгелери хүрешкеннер.
“Чемпионнарның чүректери” спортчу клубтуң тренери, Олимпий оюннарының хүлер медалының эдилекчизи Артас Санаа команданың белеткелин чоруткан. Аңаа хүрежир мөгелерниң тренерлери база массажист Роля Дамба эки дузаны чедиргенин демдеглээр апаар.
Казахстанче команданың баар-кээриниң орук өртээн спорт школалар, “Чемпионнарның чүректери” спортчу клуб, Ада-иелер эвилели деткип харыылааннар. Астанага чурттаарының, чемненириниң чарыгдалдарын Казахстанның делегей чергелиг хүреш академиязы база Иштики херектер яамызының удуртулгазы боттарынга алганнар.
Казахстанның Делегей чергелиг хүреш академиязының база Иштики херектер яамызының удуртулгазы маргылдааны ажыдып, аныяк мөгелерге чүгле тиилелгени база спортчу чедиишкиннерни күзээннер. Амгы үеде Казахстанның 238 школазында 267 спортчу класстарда 5363 өөреникчи хостуг хүреште хаара туттунган. Олар келир үеде Иштики херектер яамызының шыырак дээн ажылдакчылары болурунуң бүзүрели бар. Бо маргылдаага спортчу класстарның шыырак мөгелеринден тургустунган 2 команда бедик деңнелдиг хүрешкен.
Маргылдааның чуруму ёзугаар командаларны 2 бөлүкке чарган. Бирги бөлүкке Тываның командазы биле Казахстанның 1 дугаар шыырак командазы ужурашканнар. Ийи дугаар бөлүкке Казахстанның 2 дугаар командазы-биле Кыргызстанның командазы хүрешкеннер. Командалар аразынга изиг, ачыр-дачыр хүрештиң түңнелинде Тываның мөгелери Казахстанның мөгелерин 6-4 санга тиилеп, түңнел хүрешче киргеннер. Ийи дугаар бөлүкке Казахстанның 2 дугаар командазы Кыргызстанның командазын 6-4 санга тиилеп, түңнел хүрешче үнгеннер. Үш дугаар чер дээш хүрешке Кыргыстанның командазы Казахстанның 1 дугаар командазын 6 биле 4 санга тиилеп, 3 дугаар шаңналдыг черни алганнар. Тулган тиилекчи команда дээш хүрешке Тываның мөгелери Казахстанның 2 дугаар командазын 6 биле 4 санга ажып, 1-ги черже үнүп, Кубокту чаалап алганы улуг чедиишкин база чоргаарал болган. Эр хей, мөгелер! Тиилекчи база 2-3 дугаар чер алган командалар шаңналга Кубок, медаль, диплом база Казахстанның акшазы-биле сертификаттарны алганнар. Бистиң мөгелеривистиң командазы казах акша-биле 1 млн акшаның сертификадын алганнар. Россияның акшазынче шилчидерге 160 муң рубль.
Кызылга чанып кээрге, “Чемпионнарның чүректери” спортчу клубтуң удуртулгазы команданы, 1 дугаар чер алганы дээш, улуг көдүрлүүшкүннүг байдалга 200 муң рубль акша-биле шаңнааны улуг өөрүшкү, эки деткимче болган. Бичии мөгелерге база тренер башкыларынга баштайгы улуг чедиишкини дээш бүгү тыва чоннуң мурнундан изиг байырны чедирбишаан, ам-даа бедик спортчу чедиишкиннерни күзедивис.
“Тун Пайрамның” шаңналдары
Кожавыс Хакас Республиканың ийи чылда чаңгыс катап болур национал байырлалы "Тун Пайрам” 2026 чылда Аскиз районда Сагай деп шөлге болуп эрткен. “Баштайгы сүт” деп байырлалга хакас чоннуң национал хүрежи күреске 80-90 болгаш 90-дан өрү үш килге болган. Кожаларывыстың байырлалынга бистиң үш мөгевис аалдап барып, Белек Монгуш 80 кил чедир, Гендун Монгуш 90 кил чедир база Сүлде Донгак 90 килден өрү аар деңзиге чедиишкинниг киришкеннер.
90 кил чедир мөгелер аразынга Гендун Монгуш тиилээш, 30 муң рубль акша база хой-биле шаңнаткан. Дараазында 90 килден өрү аар мөгелерге база деңзи сагывас тулган тиилекчи дээш мөгелер аразынга Сүлде Донгак тергиидээш, 30 муң рубль акша база бир хой-биле шаңнаткан.
Бистиң аныяк мөгелеривис буянныг үүлени кылып, ында чурттап чоруур тыва чаңгыс чер чурттугларынга шаңнаткан хойларын шуптузун деткимче кылдыр белекке бергени өөрүнчүг болган. Аныяк үеңерде бо хире чараш чүүлдерни кылып турарыңар өөрүнчүг-дүр.
Тыва мөгелерниң чедиишкиннери
Улан-Удэниң спорт өргээзинге июнь 26-28 хүннеринде хостуг хүрешке “Байкал опен” деп XXVIII делегей чергелиг маргылдаа бедик деңнелге болуп эрткен. Аңаа ниитизи-биле 16 даштыкы чурттардан база Россияның 13 девискээринден шыырак дээн 259 мөге ачыр-дачыр хүрешкеннер. Ол маргылдаага бистиң республикадан 12 мөге республикада Спортчу хүрештер чөвүлелиниң даргазы Буян Бурбучук, улуг тренерниң оралакчызы Аян-оол Ондар база делегей чергелиг шииткекчи Менги Санааның удуртулгазы-биле чедиишкинниг хүрешкеннер.
Маргылдааның байырлыг ажыдыышкынынга Бурят Республиканың Хурал даргазының оралакчызы Баир Гармаев депутаттарның мурнундан мөгелерге, шииткекчилерге, көрүкчүлерге база аалчыларга изиг байырны чедирген. Хүреш дээрге спорттуң национал хевири, чоргааралы, а турнир дээрге мөгелерниң хүрежир шөлү база күштүг найыралдың, кезээде бедик хей-аъдының, дээди хүндүткелдиң девискээри болур деп чугаалаан.
Делегей чергелиг маргылдааның түңнел хүрежинге дараазында мөгелер чемпион ат дээш база делегей чергелиг спорт мастери атты күүседири-биле тус-тузунда хүрешкеннер; 57 килге – Эртине Иргит (Иркутск, Тыва), Амир Чамзын (Тыва), 61 килге – Кежин Седен (Тыва), Бато Сультимов (Бурятия), 65 кил- ге – кады төрээн алышкылар Чаян Монгуш (Иркутск, Тыва), Кежик Монгуш (Иркутск, Тыва), 70 кил- ге – Игорь Матвеев (Якутия), Константин Капрынов (Якутия), 74 кил- ге – Александр Балтуев (Бурятия), Тамир Ешинимаев (Бурятия), 79 килге – Тумэн Бодиев (Бурятия), Данил Кривов (Калининград), 86 килге – Сулдху Олонбаяр (Моол), Арсен Балаян (Калининград), 92 килге – Магомед Шарипов (Бахрейн), Дмитрий Зайнидинов (Красноярск), 97 килге – Константин Пшеничников (Кемерово), Александр Гуштын (Белоруссия), 125 килге Эрдем Цыренжапов (Бурятия), Игорь Овсянников (Красноярск). Бистиң мөгелеривис ачыр-дачыр хүрежип, быжыг туруштуун бадыткааннар. Оларның аразындан 1-ги черлерни 57 килге Амир Чамзын, 65 килге Чаян Монгуш алгаш, чемпион атка төлептиг болуп, делегей чергелиг спорт мастерлери деп атты күүсеткеннер.
Дараазында 2 дугаар черлерни 57 килге Эртине Иргит, 61 килге Кежик Седен, 65 килге Кежик Монгуш алганнар. Үшкү черже 74 килге Сайын Казырык кирген.
Биче бут бөмбүүнге чедиишкиннер
Нижний Новгород хоорайга июнь 22-26 хүннеринде биче бут бөмбүүнге Россияның Иштики херектер яамызының чемпионады болуп эрткен. 75 командадан шилиттинген 784 Иштики херектер ажылдакчылары ойнап киришкеннер. Бистиң республиканың Иштики херектер яамызының ойнакчылары боттарының бөлүүнге чараш, дидим ойнааш, Архангельск, Карачаев-Черкеск, Ярославск командаларын тиилээш, 2-ги черге төлептиг болган. Бирги черни Курган командазы алган. Дараазында 16 шыырак командалар аразынга Россияның 2 дакпыр чемпиону Мордовияның ойнакчыларын утканы улуг чедиишкин база алдар болган. Улаштыр 8 шыырак ойнакчылар аразынга Төп округтуң командазын уткаш, 4 эң шыырактар аразынче киргени төөгүлүг чедиишкин болган. Финалче үнер оюнга Кабардин-Балкар Республиканың командазынга 2-4 санга уттурганнар. Үш дугаар чер дээш оюнга ойнакчыларның кемдээшкин алганындан 11 кижиге удур 8 кижи төнчүзүнге чедир ойнааш, туруштуун көргүскеннер. Бо дээрге Тыва Республиканың Иштики херектер яамызының база спортчуларының төөгүлүг улуг чедиишкини болган.
Алексей ЧАМБАЛ-ООЛ, спорттуң хоочуну.
Чуруктарны Спорт яамызы болгаш тыва спорттуң социал четкиде арыннарындан алган.
“Шын” №25 2026 чылдың июль 2
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/join/egenQ...