Июнь 9, 10 хүннеринде республикага регионнар аразының II “Россияның күжү – чоннарның чаңгыс аай деминде” деп шуулган болуп эрткен.
Баштайгы хүнде “Үшкү сектор” деп семинарга кол айтырыгларның бирээзи – коммерция чок организацияларның ниитилел-биле сырый харылзаазын күштелдирериниң дугайында чугаалашкан. Аңаа яамы-ведомстволар, Тывада бүрүткеткен НКО-лар болгаш хөй-ниити организацияларының төлээлери киришкен.
Тыва Республиканың Хөй-ниити палатазының даргазы Алесия Бажина “Хамааты чоннуң чаңгыс аай демин күштелдиреринге коммерция чок секторнуң ролю” деп илеткелинге “НКО дээрге хамаатылар биле чазак-чагырганың аразында көвүрүг-дүр. Оларның үүлези – кижилерниң эрге-ажыын, оларның сонуургалын камгалаары болур” – деп демдеглээн.
Семинарның киржикчилеринге видео харылзаа таварыштыр РФ-тиң Хөй-ниити палатазының кежигүнү, Коммерция чок секторну хөгжүдер комиссия даргазы Елена Тополева-Солдунова сөс ап, байыр чедирген. Амгы үеде делегейде чурагайлыг айыыл бирги черде турарын ол демдеглээн. Ынчангаш НКО-лар профилактика болгаш дүрген киржилгелиг айтырыглар талазы-биле күрүнениң бүзүрелдиг талалакчылары болуру чугула.
Семинарның база бир киржикчизи, ТР-ниң терроризмге удур комиссия даргазы Сергей Калюнин чидиг айтырыгларның бирээзин көдүрүп, аныяк-өскенниң онлайн-радикалдыг хөделиишкиннеринге удур демиселди идепкейжидеринче кыйгырган.
Оон аңгыда Юстиция яамызындан болгаш Федералдыг үндүрүг албанындан эксперттер тодаргай орук картазын тургускаш, НКО-ларны бүрүткээри болгаш үндүрүг албанынче отчёт дужаалдазын канчаар чорударының дугайында тодаргай тайылбырны кылганнар.
Хакас Республиканың Хөй-ниити палатазының кежигүнү, автономнуг коммерция чок “НКО-га Дузалал төвүнүң” күүсекчи директору Анна Фролованың илеткели солун болган. Ол донор фондуларның рейтингизиниң дугайында дыңнадып, оларны чедиишкинниг ойнап алырда, билдириишкинни канчаар бижиирин тайылбырлап, кол кинчээнгейни чаа эгелеп чоруур киржикчилерниң частырыгларынче угландырган.
Түңнелинде, хамааты ниитилели — Россияның кол дөзү. Ол хостуг сайзыраар ужурлуг, ындыг-даа болза, бодунуң ажыл-чорудулгазы дээш харыысалгалыг болуру чугула. Чүгле ынчан чаңгыс демниг хамааты эргевисти быжыг хандырып шыдаар бис деп чугаалашкан.
Шуулганның ийиги хүнү НКО болгаш хөй-ниити организацияларының төлээлеринге өөредиглиг болгаш практиктиг чижектер-биле байлак, билиг бедидип алырынга ажыктыг программалыг эрткен. Ылаңгыя грант деткимчези алыр билдириишкинни шын бижиирин өөреткен. Чижээ: “Социал төлевилел мастерскаязы: баштайгы үзел-бодалдан боттанылгазынга чедир” деп семинар-тренингиге грантыже киирип турар төлевилелдиң методиказының чурумун болгаш ажыктыын чедип алырының дугайында Анна Фролованың практиктиг кичээлин чыылганнар онзазынган. Ол ышкаш грант мөөрейлериниң эксперти Лилия Гайдунованың интерактивтиг тренингизинден семинар киржикчилери хөй чүүлдерни билип алганнар.
Шуулганның ажыл-чорудулгазын хаап тура, ТР-ниң Хөй-ниити палатазының даргазы Алесия Бажина кижи бүрүзүнге активчи киржилгези дээш четтиргенин илередип база шиңгээдип алган билиглерин чаа-чаа төлевилелдерге ажыглап, республика иштинге боттандырарын күзээн.
“ТР-ниң Хөй-ниити палатазының даргазы Алесия Бажина-биле шак мындыг семинар эрттирер дугайында ийи чыл бурунгаар планнап турган бис. Бо хүннерде ону ТР-ниң Националдар херектериниң талазы-биле агентилели демнежип эрттиргени дыка эки болду. Моон дыка хөй ажыктыг чүүлдерни кижи билип алыр-дыр. Эң-не солун чүүл – республиканың ажыл-агыйының аңгы-аңгы адырларындан эмчилер, башкылар, культура болгаш эрге-чагырга ажылдакчылары шупту кээп киржип турары деп санаар-дыр мен. Ооң мурнунда семинарларга чүгле грантыже билдириишкин киирип турар каш-ла санныг улус кээр турду. Ам моон соңгаар шак мындыг шыырак спикерлерни чалап тургаш, семинарларны эрттирер деп дугуруштувус. Тывада “НКО төвү” автономнуг коммерция чок организация 2022 чылда тургустунган-даа болза, ам-даа таптыг кабинедивис безин чок болуп турар. Чоорту черле Хакасиядан келген коллегаларывыстың дуржулгазын өөренип көрүп тургаш, сайзыраар сорулгалыг бис” – деп, ук организацияның удуртукчузу Нэлла Соян чугаалаан.
Шуулганның кол спикери Анна Фролова Тывага болган шуулганга ажылдаары эптиг болгаш солун болганын демдеглээн.
“Тывада чаңгыс эвес удаа кээп турар мен. Бо шуулганның киржикчилери болгаш ийиги хүнде болган семинарның дыңнакчыларының сонуургалы улуг болганын эскердим. Салып турар айтырыгларындан бистиң Хакасияда-даа, силерде-даа грант киржикчилериниң таваржып турар нарын айтырыглары дөмей болуп турар. Ол дээрге грантыже билдириишкинни шын эвес бижип турары, бухгалтерияны канчаар чорудары, үндүрүг төлевири дээш өске-даа. Чаңгыс удаа грант мөөрейинге киришкеш, эртпейн барган улус ол олчаан ажылын соксадып турары шын эвес. Ынчангаш шак мындыг семинарлардан бодунга ажыктыг чүүлдерни хөйнү билип алыр. НКО сектору дээрге профессионалдар сектору-дур деп чугаалаксаар-дыр мен. Ынчангаш кажан-даа сула салдынмайн, бодуңарга бүзүреп, эгелээн соонда, ажылды эчизинге чедирер дээш кызарыңарны күзе- дим” — деп байырлашкан.
/ Сорунза МОНГУШ.
Чуруктарны ТР-ниң Хөй-ниити палатазының парлалга албанындан алган.
“Шын” №23 2026 чылдың июнь 18
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/join/egenQ...