Тыва Республика «Өг-бүле» национал төлевилелдиң «Өг-бүлениң үнелиг чүүлдери болгаш культура инфраструктуразы» федералдыг төлевилелинде идепкейлиг киржип, чаарттынган ном фондулуг, сан-чурагай технологияларлыг, чугаалажырынга, чогаадыкчы болгаш бот-сайзыралынга аянныг шөлдер-биле чепсегленген амгы үениң культура төпте- ри — модельдиг библиотекаларны тудуп турар. Бо чылын республикада беш ном саңы модельдиг библиотека эрге-байдалын алыр. Таңды, Өвүр, Тес-Хем кожууннарда библиотекалар улуг чаартылгалар соонда ажыглакчыларга эжиктерин ажыткан.
Сентябрь эгезинде Өвүр кожуунда Солчурнуң чаарттынган көдээ модельдиг библиотеказы ажылдап эгелээн. Кыдыг-кызыгаар кожуунда бо дээрге үшкү үлегерлиг библиотека болур. Модельдиг библиотека тудар мөөрейге тиилээш, капитал септелгени кылып, ооң шөлүн шуут эде туткаш, амгы үениң интерактивтиг болгаш мультимедиа дериг-херекселдерин тургузуп, ном фондузун чаартып, номчукчуларга таарымчалыг байдалды тургускан.
Амгы үеде библиотекада алды зона ажылдап турар: номнар солчулгазы, манаашкын болгаш информация шөлү, библиотека-информация хандырылгазының зоназы, ажылдаар, өөренир болгаш чогаадыкчы ажылга хөй ажыглалдыг шөл, лекциялар, мастер-класстар болгаш хемчеглер эрттирер мультимедиа шөлү, номчуттунар болгаш чугаалажыр хостуг шөл бар.
Август 14-те Кочетов суурга база бир чаа библиотека ажыттынган. Чаа ном саңының ажыдыышкыны онзагай юбилей-биле капсырлашкан — 1921 чылдың августа Кочетов суурга Бүгү-Тываның тургузукчу хуралы болуп эрткенден бээр 105 чыл оюн демдеглеп турар. Чаарттынган ном саңының байырлыг ажыдыышкынының киржикчилери бо уттундурбас сактыышкын хүнүнде Таңды кожууннуң культурлуг амыдыралында чаа арынны ажытканын демдеглээннер.
Кочетов библиотеказының шөлүн номчукчу бүрүзүнге таарымчалыг кылдыр кылган. Национал электроннуг библиотекаже кирер компьютер шөлү, графиктиг планшеттер болгаш аныяк чогаадыкчыларга виртуалдыг үениң карак-шилдери-биле четчелээн. Көөрү багай номчукчуларга тускай дериг-херекселдерлиг булуңну дерээн. Төрээн чурт төөгүзүнүң булуңунда суурнуң, тыва болгаш орус чоннуң амыдыралының төөгүзүн кадагалап арттырган делгелгени дерээн.
Тес-Хем кожууннуң Берт-Даг суурда чаарттынган ном саңы– республикада бо чылын бир дугаар ажыттынган ындыг чаа хевирниң албан чери. Библиотеканың ном шыгжамырын шуут чаарткан болгаш суурнуң культурлуг амыдыралының ёзулуг төвү апарган. Капитал септелге соонда амгы үениң дизайны-биле ону шеверлеп, тус черниң ужур-чаңчылдарынга хүндүткелдиг хамаарылганы илереткен таарымчалыг болгаш аянныг байдалды тургускан. Албан черин дүрген дамчыыр интернет, мультимедиа дериг-херекселдери, эптиг эт-сеп-биле дерип, кадыы кызыгаарлыг кижилерге чедингир байдалды хандырган.
Улуг-Хем биле Чаа-Хөл кожууннарда төпчүткен уруглар библиотекаларында септелге ажылдары адакталып турар.
Республика культура албан черлерин чаартыр федералдыг программаны боттандырып эгелээнден бээр Тывада 23 модельдиг библиотекалар туттунган.
А. МОНГУШ.
Чурукту ТР-ниң Чазааның парлалга албанындан алган.
“Шын” №36 2026 чылдың сентябрь 17
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn