Шахтёрлар хүнүнүң байырлыг хемчеглериниң бирээзи кылдыр Таңды кожууннуң Межегей чыдынында металлургияга херек кокстуг хөмүр-даш казып турар «Межегейхөмүр» хөмүр-даш компаниязы чаа сортировка комплекизин байырлыг байдалга ажыткан. Хемчегге Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг киржип, кызыл кожааны кескен соонда, компанияның чиңгине директору Александр Лукиных-биле кады хөмүр-даш ылгаар комплекстиң ажылын эгелээр стартты берип, кнопканы басканнар. Чер иштинден казып турар кокстуг хөмүр-дашты чаа комплекс кончуг дүрген ылгаптар күштүг. Ол бир шакта 500 тонна хөмүр-дашты ылгаптар күчүлүг. Ылгаттынган хоюг хөмүр чурттан дашкаар экспортче үнер, а аңгылап алганы борбак-борбак хөмүр-дашты металлургия үлетпүрүнүң болбаазырадылга фабрикаларынче чорудар. Тус черниң кокстуг хөмүрүн ылгаар шак мындыг комплекс бо хүннүң байдалы-биле Россиядан чүгле Тывада бир дугаар ажыглалче кирип турарын Александр Лукиных дыңнаткан. Компания ону ажылдадырынга 8 ажылчын олутту немей ажыткан. Хөмүр-даш уургайының мурнунда салган сорулгалары улуг: бо чылын бир сая ажыг тонна хөмүр-дашты казып тывар, а 2027 чылда – 1,2 сая тонна болгаш 2030 чылга чедир 3 сая тоннаны бүдүрер планны салып турар. Ынчангаш 600 кижи ажылдап турар «Межегейхөмүр» компаниязынга ам-даа 300 ажылчын олуттар немежирин, аңаа тус черниң чурттакчы чонун хаара тударын компанияның чиңгине директору Чазак Баштыңы Владислав Ховалыгга таныштырган.
Чазак Даргазы В. Ховалыг Тываның экономиказынга хөмүр-даш ажыл-агыйы чугула черни ээлеп турарын демдеглээн. Барык ийи чыл дургузунда ажылын соксадыпкан турган компания шак мынчаар темпизин улгаттырып турарынга, ажылчыннарының чартыы тус черниң чурттакчылары бооп турарынга ол таарзынган. Оон аңгыда Россия– Моол – Кыдат демир-орук коридорунуң төлевилелин сагындырып, тыва хөмүрнүң сөөртүлгези улам экижиир деп айыткан.
Хемчегниң ийиги кезээ Шахтёрлар хүнү таварыштыр күрүне шаңналдарын тыпсыр байырлыг ёзулал-биле уламчылаан. Бедик мергежилдии болгаш энергетика, одаар чүүл адырынга ак сеткилдиг күш ажылы дээш чер иштиниң № 2 «Проходка – перспективтиг технологиялар» участогунуң 5-ки разрядтың чер иштинде электрослесары Максим Арзамасовка, даг тывыжының № 1 «Проход- ка – перспективтиг технологиялар» участогунуң 5-ки разрядтың чер иштинде проходчиги Андрей Родинскийге, «Проходка – перспективтиг технологиялар» участогунуң «Энерго-механиктиг албанының» 5-ки разрядтың чер иштинде электрослесары Сергей Оюнга, чүдүрер-сөөртүр машинаның 6-гы разрядтың машинизи Мирон Оюнга, 4-кү разрядтың проходчиги Артыш Хертекке Чазак Даргазының Өөрүп четтириишкин бижиктерин тывыскан. Энергетика болгаш одаар чүүл адырынга хөй чылдарда ак сеткилдиг күш-ажылы дээш Тываның Баштыңының Хүндүлел бижии-биле «Проходка – перспективтиг технологияларның» 3 дугаар участогунуң 6 дугаар разрядтың машинизи Сергей Лещенко болгаш аэрологтуг айыыл чок чорук участогунуң даг мастери Александр Фуражкин шаңнатканнар. «Межегейхөмүр» хөмүр-даш компаниязының Хүндүлел бижиктери-биле шаңнадып турар ажылчыннар база хөй болган. Шаңналдар соонда шахтёрларны компанияның удуртулгазы фуршетче чалаан.
Кокстуг хөмүр тывыжында ажылдап турар Тываның бо компаниязында удуртулга талазы-биле база чаартылгалар бо айда болган. 2009 чылда тургустунган компания республиканың үлетпүрүнде көскү черни ээлевишаан, Межегей чыдынында кокстуг хөмүр-даш казып тывар ажылдарны кылып турар. «Евразче» кирип турар «Распадская» хөй-ниити акционерлиг ниитилел Сергей Дьяконовка хамааржыр Новосибирскиниң «Промресурс» КХН-ге компанияның активтерин садыпкан. Ооң чылдагааны – 2026 чылдың бирги чартыында компанияның ажыл-чорудулгазынга тыптып келген карылгалар. «Промресурс» «Северстальдан» Тываның девискээринде ажылдап турар база бир хөмүр-даш уургайы – «Улугхемхөмүр» компаниязының активтерин бүрүнү-биле садып алган. Ынчангаш Новосибирскиниң «Промресурс» КХН-и Енисей бассейнинде ийи хөмүр-даш уургайының ээзи апарган. Бо хүнде «Межегейхөмүрнүң» чиңгине директору Александр Лукиных Игорь Трандинни солуп, бо чылдың сентябрь 10-да томуйлаткан. Сергей Дьяконов «Улугхемхөмүр» компаниязының директору кылдыр ол-ла Александр Лукиныхты томуйлап каан. Александр Николаевич – Кемероводан шахтёрлар төрел аймааның 4 дугаар салгалының төлээзи. Ол 3 дээди эртемниг: «даг электромеханиги», «чер иштиниң даг инженери» болгаш «экономист».
Ийи чыл иштинде ажылын түр када соксадыр ужурга таваржып, катап ажылдааш, бедик көргүзүглерлиг чоруп ора, бергедээшкиннерге таваржып, катап база көдүрлүп кээп, бедик сорулгаларны мурнунда салып алган «Межегейхөмүр» компаниязының ажыл-агыйы сайзырап, регионнуң экономиказын быжыг тударынга улуг үлүүн киириштирер дээрзинге бүзүрел улуг.
Надежда КУУЛАР.
Буян ООРЖАКТЫҢ тырттырган чуруктары.
“Шын” №36 2026 чылдың сентябрь 17
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn