“Чаңгыс демниг Россия” партиязының кежигүннери кылган ажылының отчёдун чонга таныштырып, “Улусчу программаже” киирер чугула айтырыгларны чыыр сорулгалыг республиканың кожууннарынга чедип, “төгерик столдарны” эрттирип, идепкейлиг чон-биле ужурашкан. Оларның аразынга “Чаңгыс демниг Россия” партиязының баш удур бадылаашкынынче кирген кандидады болур Россияның Маадыры, “Тываның маадырлары” регионалдыг программаның киржикчизи Буян Куулар болгаш партияның өске-даа кежигүннери кады чораан.
Мөңгүн-Тайга
Баштайгы удаа олар Мөңгүн-Тайга кожуунга четкеннер. Кожууннуң чурттакчылары федералдыг деткимче негеттинер айтырыгларны салганнар. Бүгү-ле кыйгырыгларны болгаш чагыгларны демдеглеп алганнар. Ук айтырыгларны шилилге соонда партияның Улусчу программазынче киирер.
“Бистиң 5 чыл бурунгаар кылган ажылывысты түңнеп чугаалашкан соонда, 2030 чылга чедир Мөңгүн-Тайга кожууннуң хөгжүлдезинге хамаарышкан чурттакчы чоннуң көдүрген чугула айтырыгларын чугаалаштывыс. Бис ол бүгү көдүрген айтырыгларны бижип, демдеглеп алгаш, "Чаңгыс демниг Россия" партиязының “Улусчу программазынче” киирер сорулгалыг ажылды чорудар бис” – деп, Дээди Хуралдың депутады Ульяна Монгуш чугаалаан.
Мөген-Бүрен ортумак школазының тыва дыл болгаш чогаал башкызы Чейнеш Балды Кызыл-Хая суурдан Алтай Республиканың кызыгаарынга чедир орукту Бугузун артын таварыштыр кылып бээрин саналдаан: “Кожууннуң-даа, республиканың-даа сайзыралынга хамааржыр Россия Федерациязының деңнелинге чедер улуг айтырыгларны чыып тургузуп турары эки-дир. Кижи бүрүзүнүң бодалдарын, саналдарын дыңнап, чон-биле кады сүмележип, ук айтырыгларны келир үениң программазынче киирип турарынга таарзындым. Кызыл-Хаядан Алтай Республикага чедир орукту кылыптар болза, электри-даа дамчыдар, аай-дедир аргыжар-даа шынарлыг орук болу бээр”.
Өвүр
Дараазында Өвүр кожууннуң төвү Хандагайты суурга четкеннер. Аңаа хөй-ниити организацияларының идепкейжилери, удуртукчулар, тускай шериг операциязының киржикчилериниң өг-бүлелериниң кежигүннери чыглып келгеннер.
Солчур школазының директору Ария Донгак 9-ку классты дооскаш, дараазында шылгалданы эртип шыдавайн барган уругларга профессионал билиг чедип алыр арганы тургузуп, Солчур школазының баазазынга техникумдан ажыдып бээрин дилээн.
Ужуражылга үезинде кожууннуң чидиг айтырыгларын чугаалашкаш, түңнелинде Хандагайты суурга Аныяктар төвүн ажыдары, спортту сайзырадып, “Көдээ черниң тренери” деп программаны тургузары, школа назыны четпээн уругларның өөредилге черлеринге, Хандагайты ниити ортумак школазынга, Г. Тумат аттыг культура төвүнге капитал септелге ажылдарын чорудары чугула деп санаан.
Ол ышкаш Буян Куулар ТШО киржикчилериниң авалары-биле чылыг-чымчак чугаалажып, олар дээш сагыш човап, дүвүредип чоруур айтырыгларын база дыңнаан.
Кожууннуң ТШО киржикчилеринге дуза чедирип турар Соруктуглар аттыг хоочуннар клувунуң эмнелге адырынга 50 чыл ажылдаан кежигүнү “Улуг назылыгларга харылзаа төвүнүң” ажыттынып келгенинге өөрүп четтиргенин илереткен: “Бис бо клубта 10 ажыг улуг назылыглар бар бис. Эң улуувус 80 ажыг харлыг. Чеже-даа улуг назылыг болзувусса, кожуунувустуң хөй-ниити ажылындан чыдып калбайн, хире шаавыс-биле дузавысты чедирип турар бис. “Улуг назылыгларга харылзаа төвүн” ажыдып, улуг назылыгларже сагыш салып турары дээш амырап тур бис”.
Россияның Маадыры Буян Куулар өзүп олурар салгалдар Тываның маадырларын утпайн, номнардан номчуп, көрүп чорзун дээш, Хандагайты суурнуң ном саңынга бодунуң амгы үеде бистиң аравыста чок “Сороковой” деп кыйгы аттыг дайынчы эжи Айдың Норбунуң дугайында номну белекке берген.
Чөөн-Хемчик
Улаштыр олар Чөөн-Хемчик кожуунга база четкеннер. Аңаа орук, уруглар садтарының тудуглары, суггарылга системазы дээш оон-даа хөй айтырыгларны көдүрген. Ол бүгүнү сайгарып, ажылдап кылгаш, эң-не чугула деп санаттынарларын программаже киирер дээрзин депутаттар демдеглээн.
Тываның технологтуг техникумунуң директору Инга Санаа ук техникумнуң ниити чуртталга бажыңының тудуунуң дугайында айтырыгны көдүрген: “Техникумнуң чедир туттунмаан ниити чуртталга бажыңы, бирээде, хоорайның хевирин үреп турар, ийиде, сургуулдар саны база хөй. Чанында кылдына берген ниити чуртталга бажыңында чүгле 50 сургуул чурттап турар. Чурттаар чер хереглеп турар сургуулдар ам-даа хөй. Ынчангаш чедир туттунмаан оран-саваны эде-хере көрүп, кылып бээрин диледивис”.
Сүт-Хөл
Шак-ла ындыг “төгерик стол” Сүт-Хөл кожуунга база болуп эрткен. Суг-Аксы школазының директору Тэмир Сарыглар школазының капитал септелгезин болгаш ооң чанында октаттынган тудугну база тургузуп бээрин дилээн. Ук оран-савада баштайгы ажылдар чоруп эгелээнин ол демдеглээн.
Суг-Аксының Херээженнер чөвүлелиниң даргазы Светлана Очур-оол кожуунунуң өске-даа чидиг айтырыгларын база киирген: “Бо хемчег кончуг ажыктыг болду. Чонну дүвүредип чоруур айтырыгларны шуптузун чугаалаштывыс. Республикавыс-даа, кожуунувус-даа сайзырап, чаартылгалар немежир дээрзинге идегеп тур бис. Бодум хуумда орук, кожуун төвүнүң школазының, стадионунуң тудуглары эң-не чидиг болгаш бирги чергениң деп санап турар мен”.
Шак мындыг ужуражылгалар уламчылаар дээрзин депутаттар демдеглээн.
«Чаңгыс демниг Россия» партияның регион салбырының секретары, Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг "төгерик стол" хемчегниң ажылынга стартты берген. Ол ооң мурнунда «Улусчу программа партияның ажылының үндезини, ажыл-херекче дорт удуртулга болдуруп келгенин болгаш ам-даа болуп артарын» демдеглээн.
Чыгдынган шупту чагыглар улусчу программаны хевирлээр, а ооң соонда партийжи болгаш национал төлевилелдерниң үндезинин тургузар. «Чаңгыс демниг Россия» соңгукчуларга эң-не төлептиг кандидаттарны тодарадыр арганы берип, баш удур бадылаашкынны чорудуп турар чуртта дың чаңгыс партия болур.
Соңгукчуларның санал-оналынга даянып, кандидаттарны шилиири-биле баш бурунгаар бадылаашкынны чорудар. РФ-тиң 21 хардан өрү назылыг, шииттирип чорбаан болгаш даштыкыда саң-хөө херекселдери чок хамаатыларны киириштирер. Партияның кежигүннери, партийжи эвес кижилер-даа, ТШО-нуң киржикчилери болгаш волонтёрлар-даа киржип болур.
Чадалары:
* Март 11-ден апрель 30-ге чедир кандидаттарны идип үндүрер.
* Апрель 20-ден май 29-ка чедир соңгукчуларны бүрүткээр.
* Май 25-тен 31-ге чедир pg.er.ru. сайтыга электроннуг хевирге бадылаашкынны эрттирер.
Чыжыргана СААЯ.
Чуруктарны “Чаңгыс демниг Россия” партиязындан алган.
“Шын” №14 2026 чылдың апрель 16
