Таңдым байлаа!
Эрткен дыштаныр хүннерде республикага Көдээ ажыл-агый ажылдакчыларының хүнүн калбаа-биле байырлап эрттирген. Бо чылын тараа, ногаа-даа аймааның дүжүдү бедик болганы байырлалды улам ханы утка-шынарлыг болдурган. Көдээниң ишчилери ажаап өстүрген дүжүдүн суурларга, хоорайларга болган делгелгелерге көргүзүп, ярмаркаларга чонга садып турганнар.
Тараалаң Таңды кожууннуң төвү Бай-Хаак суурга Көдээ ажыл-агыйның ажылдакчыларының хүнүн “Таңдым байлаа” деп йөрээл-биле байырлап эрттирген. Аңаа кожууннуң 40 көдээ бүдүрүлгелериниң 300 ажыг төлээлери киржип, байырлыг чыскаалга эрткеннер. Ажыл-агыйынга шылгараан көдээниң ишчилерин “Таңдым байлаа” байырлал үезинде шаңнап мактаан.
Баян-Кол суур – 100 чылы
Октябрь 10-11 хүннерде Кызыл кожуунда Баян-Кол суурнуң 100 чылын болгаш Көдээ культура бажыңының 85 чылын демдеглеп эрттирген. Байырлалга суурнуң чурттакчылары, күш-ажылдың хоочуннары, Баян-Колдуң ат-алдарлыг кижилери чыылган. Байырлалдың кол хемчеглери болуп эрткен черлер Баян-Колдуң школазының болгаш Көдээ культура бажыңының девискээрин янзы-бүрү өңнерлиг туктар, чечектер, кол-ла чүүл– байырлалга чыылганнарның өөрүшкүлүг арын-шырайы, оларның хөглүг-омаа каастап турган.
Тываның Баштыңы Владислав Ховалыгның өмүнээзинден Баян-Колдуң 100 чылы-биле холбаштыр ооң чурттакчыларынга байырны ТР-ниң Чазак Даргазының оралакчызы – өөредилге сайыды Алексей Сазан-оол чедирген.
Баян-Кол суурнуң хөгжүлдезинге көскү үлүүн киирген хоочуннарны болгаш аныяктарны хүндүлел бижиктер болгаш өртектиг белектер-биле шаңнап-мактаан.
Төрээн суурунуң байырлалынга Баян-Колдан амыдыралдың болгаш ажыл-иштиң улуг оруунче үнген чаңгыс чер чурттуглары белектерлиг келгеннер. Баян-Кол школазының 1976 чылдың доозукчулары макыр ак тыва өгнү белекке эккелгеннер. “Бо өг Баян-Колдуң аңгы-аңгы салгалдарының чыглыр өргээзи болзун!” – деп, олар йөрээгеннер.
Баян-Колдуң Культура бажыңының 85 чылында Тываның улустуң артизи, Россияның алдарлыг артизи, “Тываның чоргааралы” күрүне шаңналының лауреады Анна Ширин-оолдуң адын артистиң төрээн черинде культура одаанга тывыскан. Бодунуң кайгамчыктыг талантызы-биле Баян-Колду алдаржыткан артист Анна Оюновнаның мурнунга бо болуушкун – чавыс мөгейиг. Баян-Кол суурга эрткен төөгүлүг онза байырлалга Тываның улустуң артистери Анзат Куулар, Надежда Наксыл, Дыртык Моңгуш дээш Тываның хөгжүм-шии театрының өске-даа артистери уран чүүлдүң солун программазын чонга бараалгаткан.
Культура программазындан аңгыда, Баян-Кол суурнуң 100 чылынга тураскааткан аъттар чарыжын, тыва хүрешти болгаш өске-даа маргылдааларны эрттирген.
Бичии номчукчуларга белек
Чаа-Хөл кожууннуң уругларның төп библиотеказын модельдиг библиотека кылдыр эде чаартканы бичии номчукчуларга улуг белек болган. Кожуун бюджединиң акша-хөреңгизи-биле библиотеканың бажыңының капитал септелгезин кылган. Библиотеканың номчукчулары оолдар, уруглар номнарны номчуп, дыштанып, ойнап дээш, хостуг үезин солун эрттирип болур сес зона библиотекада бар. Олар библиотекага келгеш, дөрт компьютерни ажыглап, интернетке ажылдап болурлар. Сан-чурагайлыг фотовидеокамера дээш өске-даа дериг-херекселдер сан-чурагайлыг электроннуг девискээрге чаа чүүлдерни билип, ажылдап өөренир арганы уругларга тургускан. Библиотеканың ном фондузунга ийи муң чаа номнар немешкен.
Чаарттынган библиотеканың ажыдыышкынынга ооң номчукчулары оолдар, уруглар, оларның ада-иелери, кожууннуң суурларының библиотекарьлары болгаш номчукчулары, тус черниң эрге-чагырга органнарының ажылдакчылары киришкен.
.
Бай-Тайганың шевер оглу
Бай-Тайга кожууннуң Ээр-Хавак сумузунда Ачыты Хандармаа база бир ховар ус-шевер. Ооң назы-хары чаа-ла 22 хирезинде дыка хөй ус-шеверлер мөөрейлеринге шаңналдыг черлерни алган.
Ол школачы чорааш-ла, чазаныр сонуургалдыг болган. Ачытының ус-шеверин авазы билгеш, ону Х.К. Тойбу-Хаа аттыг уругларның чурулга школазынче киирген. Ол ам ында башкы. Аңаа өөренгеш, янзы-бүрү мөөрейлерге шаңналдыг черлерни ап эгелээн. Шевер оолдуң сонуургалы улам күштелип, билиин улам бедидери-биле Кызылдың А.Б. Чыргал-оол аттыг уран чүүл колледжизинге өөренгеш, улусчу ус-шеверлер өөредир башкы эртемин чедип алган. Улаштыр шериг албан-хүлээлгезин эрттирип алгаш, бодунуң төрээн кожуунунда өөренип дооскан уран чүүл школазынга башкы болуп ажылдап, эртем-билиин өзүп олурар салгалга дамчыдар сорулгалыг ажылдай берген.
Аныяк башкы бодунуң ажылындан аңгыда, социал керээ-биле деткимчени алгаш, чазаныр дериг-херекселдерни садып ап, чазанылга цегин эрткен неделяда ажыткан. Цехтиң кол угланыышкыннары — чонар-даш, ыяш база гипс-биле суй белектер, янзы-бүрү даштар, металлдар-биле каасталгалар кылыры. Аңаа чон чагыгларны киирип эгелей берген. "Тайбың" волонтёрлар ротазы
Мурнувуста соок кыш удавас дүжер. Өл-шык черде дайынчыларывыска чылыг идик-хеп, аъш-чем, бирги чергениң эм-таңы дээш оон-даа өске чүүлдер чугула херек.
Шагаан-Арыг хоорайда "Тайбың" волонтёрлар ротазында 60 хире идепкейжи авалар, ачалар бо ажылды кончуг идепкейлиг чорудуп турарлар. Ротаның кежигүннери дээрге-ле: ТШО-да оглу, өөнүң ээзи, дуңмазы киржип турар ийикпе азы маадырлыы-биле амы-тынындан чарылган дайынчыларның чоок кижилери болгаш бот-идепкейлиг авалар. Олар квартал санында амы-хууда 1000 акшаларны чыып, чажыртынар четкилер аргып, дайынчыларже чорудар эм-таң, эът-чем дээш бүгү-ле болдунар дузаламчыны садып ап, ДОСААФ албан черинде штавынга чыглып келгеш, ажылын кылбышаан, сагыш-сеткилин үлежип, тиилелгени чоокшуладыр дээш, күжүн демнештирип ажылдап турарлар.
Медээлерни болгаш чуруктарны кожуун чагыргаларының соцчеткиде албан ёзузунуң арыннарындан
Ш. МОҢГУШ белеткээн.
“Шын” №40 2026 чылдың октябрь 15
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn