Июнь 19-та Улусчу чогаадылга бажыңынга Эмчилер хүнүн уткуштур байырлыг хурал болуп эрткен. Аңаа ТР-ниң Баштыңы Владислав Ховалыг болгаш өске-даа удуртукчулар база эмнелге шугумунуң ажылдакчылары доозазы киришкен.
Ада-иезиниң изин изеп, соон салгап, ажыл-агыйның ол-ла адырын шилип алган өг-бүлелер республикада эвээш эвес. Оларның аразында салгалдан салгал дамчаан эмнелге ажылдакчылары база бар. Эмчи өг-бүлелер-биле Тываның Баштыңының ужуражылгазы онзагай чылыы-биле ылгалдыг болган. Владислав Ховалыг эмнелге адырында ажылдап чоруур династиялар-биле база ужурашкан.
ТР-ниң күрүнениң «Саяннар» ыры болгаш танцы-сам ансамбли «Эртенги чажыг» деп оюн-көргүзүү-биле байырлыг хуралды ажыткан соонда, ТР-ниң Баштыңы Владислав Ховалыг көрүкчүлер залын долдур чыглып келген эмнелге шугумунуң ажылдакчыларынга байыр чедирип сөс алды.
Эмчи мергежили – ниитилелде эң-не чугула мергежилдерниң бирээзи. Шак ол мергежилди чүгле кижилерге буян чедириксээр чымчак сеткилдиг улус шилип алыр дээрзин ол демдегледи.
«Республиканың Чазаа кадык камгалалынче улуг кичээнгейни салып турар. Кадык камгалалы, өөредилге ышкаш, бюджет болгаш күрүне программаларында мурнады көөр айтырыг. Бис албан черлериниң акша-хөреңги байдалын болгаш кадык камгалал ажылдакчыларының шалыңын хайгаарап турар бис. Кадык камгалалының ажылдакчыларынга социал деткимчениң янзы-бүрү хевирлерин боттандырып, ам-даа экижидер бис» – деп чугаалаан.
«Кадык камгалалы” биле «Үргүлчүлелдиг болгаш идепкейлиг амыдырал» деп национал төлевилелдерниң деткимчези-биле, федералдыг болгаш регионалдыг программаларның ачызында «Чаңгыс демниг Россия» партиязының тускай төлевилелдери езугаар 2021 чылдан тура республиканың аңгы-аңгы булуңнарынга 47 фельдшер-акушер пунктуларының, 12 эмнелге амбулаторияларының чаа оран-саваларын туткаш, ажыглалче киирген. Ооң-биле кады 21 эмнелге объектизиниң үндезин септелгези чоруттунган. Эмнелге черлериниң автопарыгы чаарттынган. Ажыл ам-даа уламчылап турар. Сөөлгү 5 чыл дургузунда Тываның эмнелгелеринге муң ажыг амгы үениң эмнелге дериг-херекселдери келген.
«Россияның кадык камгалал сайыды Михаил Мурашко-биле кады эмнелге ажылдакчыларынга-даа, чурттакчы чонувуска-даа таарымчалыг байдалдарны тургузар дээш, бүгү-ле аргаларны ажыглап турар бис. Мобильдиг эмнелге пунктулары онзагай рольду ойнап турар. Оларның 18-и чоокку чылдарда саттынган. Үш флюорография болгаш ийи маммография салбырлары база ажылдап турар» – деп, ол тайылбырлады.
Тываның кадык камгалалы Россияның Президентизиниң кичээнгейинде. Республиканың уруглар эмнелгезиниң тудуунуң дугайында Владимир Владимирович даалганы берген турган. Чоокта чаа тудугнуң кайы хире чоруп турарының дугайында илеткелди ТР-ниң Баштыңы Владислав Ховалыг РФ-тиң Президентизи В. Путинге кылган.
Бо албан чериниң тудуу доостурга, уругларга эмчи дузазы чаа деңнелче көдүрлүр. Хөй ажы-төлдүг өг-бүлелерлиг, демографияны кончуг эки күүседип турар Тывага ол дээрге база бир бурунгаар базым-дыр. Амгы үениң дериг-херексели-биле дериттинген онкология болгаш өкпе аарыы эмнээр төптерниң тудуу планда көрдүнген.
Шынап-ла, кадык камгалал албан черлериниң материал-техниктиг дериг-херекселдери чугула черни ээлеп турар. Ынчалза-даа эң-не кол чүүл – үе хамаанчок чоннуң кадыын камгалаарынга күжүн, эртем-билиин, арга-дуржулгазын бараалгадып чоруур кижилер, бо хүнде Тываның чаңгыс аай эмчи бригадазында 11 муң ажыг кижи – эмчилер, эмчи сестралары, фельдшерлер, фармацевтер, биче ажылдакчылар кирип турар. Амгы үениң кадык камгалалы база инженерлер, рентгенологтар болгаш ИТ-специалистер чокта болдунмас.
Тыва медицинаның мурнуку одуруунда тускай шериг операциязында ажылдап турар эмчилер, санитаркалар, фельдшерлер бар. Олар шериг албанныгларның амы-тынын камгалаары-биле боттарының амы-тынын харамнанмайн, Ада-чурттуң ёзулуг камгалакчылары болуп ажылдап турар.
«Эргим, эштер! Берге байдалдарда ажылдап, аарыг кижилериңерни эмнээринге билиглериңерни, чүрээңерни болгаш сүлде-сүзүүңерни үндүрүп чоруур силер. Тургузукчу күш-ажылдың болгаш өг-бүлениң ыдыктарының чылында силер бот-идепкейлиг ажылды болгаш бердинген чорукту көргүстүңер. Кижилерниң кадыын, амы-тынын камгалаарынга киириштирген үлүг-хууңар дээш, силерге мөгейип тур бис!
Бистиң эң-не чугула үнелиг чүүлдеривисти — өг-бүлениң кадыкшылы дээш бот-боттарынга дузалажырын болгаш харыысалганы боттандырып, регионнуң чурттакчы бүрүзүнүң чаагай чоруун бедидер силер!» – деп, В. Ховалыг байыр чедириишкини-биле чугаазын доосту.
ТР-ниң күрүнениң бюджет албан чериниң «Суд-медицина экспертизазының бюрозунуң» эмчи сестразы Евгения Батуринага, Сүт-Хөл кожууннуң төп эмнелгезиниң бичии уруглар салбырының эмчи сестразы Өнермаа Моңгушка, Республиканың СПИД болгаш халдавырлыг аарыгларның профилактика төвүнүң клиниктиг диагностика лабораториязының 1-ги категорияның лабораторлуг дериг-херекселдер инженери Ачыты Хунай-оол оларга ТР-ниң Баштыңының Өөрүп четтириишкин бижиин тывыскан.
ТР-ниң кадык камгалалының хоочуну Тамара Седипейге, Республиканың онкология диспансериниң онколог эмчизи Елена Моңгушка, «Тыва Республиканың эмнелге-социал айтырыгларының болгаш башкарылганың эртем-шинчилел институдунуң» күрүнениң бюджет албан чериниң директорунуң хүлээлгезин күүседип турар Рада Моңгуш оларны ТР-ниң Баштыңының Хүндүлел бижии-биле шаңнаан.
Кадык камгалал адырының хөгжүлдезинге киирген үлүг-хуузу база ак сеткилдиг ажыл-ижи дээш ТР-ниң кадык камгалалының алдарлыг ажылдакчызы деп атты Эрзинниң төп эмнелгезиниң дүрген эмчи дуза албанының фельдшери Галина Баяндай, Республиканың наркология диспансериниң реабилитация салбырының даргазы Людмила Тумат, ТР-ниң кадык камгалалының хоочуну Валентина Ховалыг олар алганнар.
ТР-ниң алдарлыг эмчизи деп хүндүлүг атты «Республиканың 1 дугаар эмнелгезиниң» кардиолог эмчизи Жанна Бурупчалга, «Республиканың уруглар эмнелгезиниң» чаа болгаш эрте төрүттүнген чаштарның патология салбырының даргазы, неонатолог эмчи Долаана Даштаар-оолга, «Республиканың 1 дугаар эмнелгезиниң» 1 дугаар хүлээп алыышкын салбырының кезер эмчизи Чойгана Сааяга, Республиканың 1 дугаар эмнелгезиниң ревматолог эмчизи Наталья Юдинага тывыскан.
«Тыва Республиканың мурнунга ачы-хавыяазы дээш» деп ТР-ниң медалын «Уругнуң кадыкшылынче орук» деп көжүп чоруур бригаданың акушер-гинеколог эмчизи Надежда Ойдупка тывыскан.
ТР-ниң «Ресфармация» күрүнениң бюджет албан чериниң директору Чойган Дөкпер-оолду «Шылгараңгай күш-ажылы дээш» деп Тыва Республиканың медалы-биле шаңнаан.
Тываның Дээди Хуралы база эмнелге ажылдакчыларынга шаңналдарны тывыскан. Парламентиниң бедик шаңналдары-биле Таңды кожууннуң төп эмнелгезиниң кезер эмчизи Кандан Лопсан, Республиканың 1 дугаар эмнелгезиниң терапевт эмчизи Любовь Сат шаңнатканнар.
/ Айдың ОНДАР.
Буян ООРЖАКТЫҢ тырттырган чуруктары.
“Шын” №24 2026 чылдың июнь 25
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/join/egenQ...