Кандыг-даа ада-ие ажы-төлүн эки өөредилгелиг, сагылга-чурумнуг болгаш чүгле мага-боду кадык-шыырак эвес, а аажы-чаңы шиитпирлиг, күштүг болурун күзээр болгай. Ынчангаш чаа өөредилге чылы эгелээрге-ле, ада-иелер уруг-дарыын сонуургалының аайы-биле бир-ле спортчу секцияже азы бөлгүмнерже киирерин кызыдарлар. А кайнаар, кандыг спорт школа, бөлгүм, секцияже киирер деп айтырыг база баш аарыы апаар.
ТР-ниң Спорт яамызының албан ёзу сайтызында «Спортка сонуургалдыг уругну кайнаар бээрил?» деп эге-биле ада-иелерге дыка эки тайылбырны берген-дир, көрээлиңер.
Тывада амгы үеде 23 спорт школалары ажылдап турар. Чижээ, найысылал Кызылда: «Олимп» спорт школазы (дзюдо, спортчу хүреш, бокс, кикбоксинг, ча адары), Олимпийжи курлавырлар школазы (хостуг хүреш, сумо, самбо), Спорттуң национал хевирлерин хөгжүдер төп (хүреш, шыдыраа, ча адары), Спорттуң адаптивтиг хевирлериниң талазы-биле спорт школазы (стол теннизи, шыдыраа, хостуг хүреш, дзюдо, пауэрлифтинг, ча адары), «Сүбедей» спорт школазы (хол бөмбүү, футбол, шайбалыг хоккей, баскетбол) база кожууннар төптеринде Уругларның спорт школалары. Ында шупту школаларның адрестерин тодаргай айтып каан. Спорт школалары спорттуң хевириниң аайы-биле уругларны колдуунда 7 хардан хүлээп эгелээр деп ында айыткан.
«Чемпионнарның чүректери» спортчу клуб
Республикада спорт школаларындан аңгыда, спортчу клубтар база эвээш эвес. Клубтар колдуунда тодаргай бир спорт хевирин сайзырадып турар боор. Чижээлээрге, «Чемпионнарның чүректери» спортчу клуб (Автономнуг коммерциялыг эвес организация) тыва оолдарның бир эң-не сонуургаар спорту — хостуг хүрешти сайзырадып турар. Бо клуб албан ёзузу-биле бир чыл чартык бурунгаар ажылдап эгелээн.
«Бистиң клубта аңгы-аңгы хар-назылыг оолдар бирги спортчу базымындан эгелээш, шыңгыы старттарга чедир тренировкалап, «өзүп» турар. Оларны чүгле аргаларга өөредип турар эвес, боттарынга бүзүрелдиг болурун, бергелерни ажып эртип шыдаар болгаш сорулгаларын чедип алырынга дузалап, ол ышкаш удурланыкчызынга хүндүткелдиг болурун база аштырып билирин өөредип турар бис. Бисте аңгы-аңгы хар-назылыг бичии спортчуларга белеткээн программаларны дуржулгалыг тренерлер өөредип турар» — деп, «Чемпионнарның чүректери» спортчу клубтуң удуртукчузу, Олимпий оюннарының хүлер медалының эдилекчизи Артас Санаа ажыл-ижин таныштырды.
«Чемпионнарның чүректери» клубта 7 хардан 18 хар чедир 300 хире бичии болгаш элээди оолдар өөренип турар дээрзин Артас Валентинович дыңнатты. Ында бир хүнде 4 тренировка эртип турар. Оолдар хүннүң-не, бир хүн болгаш-ла солчуп кээп, хостуг хүрештиң чажыттарынга өөренип турар.
«Мээң-биле каттыштыр 5 тренер ажылдап турар бис: эң улуг тренеривис — 38 чыл хевис кырынга башкылаан Тываның алдарлыг тренери Александр Андреевич Чадамба, ол ышкаш делегей чергелиг спорт мастери, Тываның алдарлыг тренери Аян-оол Александрович Ондар, аныяк тренерлеривис Россияның спорт мастери Хайдып Кенден база элээди оолдар аразынга Россия чемпиону Павел Сагды. Ол ышкаш документ-саавыр-биле ажылдап турар методизивис спорттуң тергиини Нонна Күнделмаевна Чадамба.
Бисте аңгы-аңгы кожууннардан келген 20 ажыг оол база өөренип турар. Ол дээрге амыдыралы чегей өг-бүлелерден оолдар-дыр. Олар хоорайда квартира арендалап чурттавышаан, школаларда өөренмишаан, бистиң клубта спортчу белеткелдерни эртип турар. Олар шериг чуруму-биле чурттап турарлар: даң бажында 6 шакта тренировкалааш, улаштыр өөренип чоруптар, келгеш белеткенир, 10 шакта удуур дээн ышкаш. Оларны мында халас аъшкарып-чемгерип турар бис. А анаа кээп турар өөреникчилер аразындан шыырак, кедилиг оолдар илереп эгелээрге, база бо оолдар аразынче киирип алыр бис. Мындыг система-биле ажылдап турар бис» — деп, Артас Валентинович чугаалады.
Бо спортчу клубтуң өөреникчилери чартыы халас өөренип турар, а чаа келген оолдарга төлевирлиг. Хөй ажы-төлдүг, социал байдалы берге өг-бүлелерниң ажы-төлүнге чиигелделер бар.
Клубтуң бир оназагайы — Ай маргылдаазын эрттирери чаңчыл апарган. А квартал санында эки көргүзүглерлиг өөреникчилерин шаңнап-мактап турар. Ол дээрге-ле бичии болгаш элээди спортчулар аразында шыырактарын илередип, оларның хей-аъдын көдүрери-дир. Бичии чаштардан эгелээш элээди оолдарга чедир ылгал чок, ында чурум шыңгыы: тренировкалар үзүп болбас, хүн чурумун шын сагыыр, ниити билиг өөредилгезинге аскаашкыннар турбас ужурлуг, сагылга-чурумнуг болур дээш бо бүгү клубтуң негелдези.
«Чемпионнарның чүректери» клубтуң бир чыл чартык үе иштинде чедиишкиннери хөй: республика, Сибирь федералдыг округ, Россия, делегей чергелиг маргылдааларга чемпионнары илерээн. Чаңгыс чижек, чоокта чаа сентябрь 21-де Казахстанга болган улуг маргылдаага ук клубтуң спортчулары Тываны төлээлеп киришкеш, дээди шаңналга төлептиг бооп, чемпион курларлыг чанып келгеннер.
«Ажылывыстың кол угланыышкыны — келир үениң эр туруштуг, соруктуг, патриотчу эрлерин хевирлеп өстүрери. Оларның аразындан чемпионнар-даа үнүп кээп болур» — деп, Артас Валентинович байырлажып тура чугаалады.
«Чемпионнарның чүректери» клубтуң кыйгырыы — быжыг сорук, хевис кырынга шынчы демисел база бот-боттарын деткижери.
/ А. СОЯН.
Авторнуң тырттырган чуруктары база «Сердца чемпионов» клубтуң соцчеткиде арнындан алган.
“Шын” №38 2026 чылдың октябрь 1
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn