Соок үелер келирге, бистиң республиканың чурттакчы чонунга печка одалгазы катап база-ла чугула айтырыгларның бирээзи апаар. Печканың изиг чалыны, дызырадыр кыпкан оттуң даажы бажың иштин чылыдып, аян киирип турбайн канчаар. Ынчалза-даа ооң ажыглалының болгаш айыыл болдурбазының дүрүмнерин сагывас болза, кончуг улуг айыыл халап үнүп болур.
Бирээде, улуг айыылдарның бирээзи – өрт. Үрелик печка, печка аксынга чадар демирниң чогу, хөлүн эрттир изидир одапканы, от чаштанчызының азы хөмүрнүң кывыычал материалдарже чаштай бээри дээш, бо бүгү чылдагааннар өрт айыылын тургузуп болур. Ылаңгыя печканың чарык черлеринден азы хоолайындан үнген изиг агаар болгаш көс чаштанчылары кончуг айыылдыг.
Ийиде, чедир кыппаан одаар чүүлден тывылган угарлыг газ. Хоолайның багай тыртары, хөө долган каналдар, үе-шаанда аштаттынмаан печка болгаш хоолай бо бүгү оран-саваже айыылдыг газтың тыптып келиринге улуг салдарлыг.
Печка одалгазы чурттакчы чонну өөртүп, айыыл-халаптың чылдагааны болбазын дээш, эң-не бөдүүн-даа болза, амыдыралга кончуг чугула дүрүмнерни сагыыры чугула.
Одалга сезонунуң эгезинде печканың болгаш хоолайның байдалын албан хынап көөр. Печканың эжиктеринде, колосниктеринде болгаш эжиктеринде үрелиишкиннер, чарыктар бар бе дээрзин тодарадыр. Септелге хереглеттинип турар болза, албан чорудар. Хоолайның хөөзүн үргүлчү аштап-арыглаар. Дүрүм ёзугаар хоолайны чылда оода 1 катап аштаар. Ынчалза-даа ол печканы кайы хире хөй одап турарындан база хамааржыр. Печканы хөлүн эрттир изидир одавас. Печка эжииниң аксынга калбаа 70, узуну 50 сантиметр калбак демир азы плиталар дээн ышкаш кыппас материалды албан чаткан турар ужурлуг. Кандыг-даа оран-саваже арыг агаар кирип турары күзенчиг. От салып тургаш, форточканы бичии-ле чыртайтыр ажыдып алырга, угарлыг газтан хоранналыр айыылдан камгалаар.
Бистиң айыыл чок чоруу- вус – боттарывыстың холувуста. Печкага камныг болуру болгаш айыыл чок чоруктуң дүрүмнерин сагыыры – айыыл-халапты болдурбазының кол үндезини.
/ Чыжыргана СААЯ.
Чурукту ГигаЧатка чураан.
“Шын” №40 2026 чылдың октябрь 15
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn