Чогаадыг(Шоодуг)

Тыва дыл башкызы класска кирип келгеш:
— Саазын, демир-үжүктен белеткеп алыңар — деп чугаалады. — Бо кичээлге чогаадыг бижиир силер.
Самбырага улуг үжүктер-биле «Авамга дузам» деп башкы бижип кагды. Чогаадыгның ады ол деп тайылбыр чокка-ла билип алдым.
Чанымда орар Кызыл-Уруг чогаадыгны дораан-на бижип кирипти. Көрүп орарымга, демир-үжүүнүң бажы караңнаар. Чогаадыгның темазы меңээ дыка-ла берге тема болду. Боданып орарымга, авамга дузам көңгүс чок. Бажың ажылын угбаларым кылыр. Чаңгыс оол дуңмавыс дээш, меңээ ажыл дээртпес. Мен чүгле өөрениринге, ойнаарынга өй кижи-ле болгай мен. Чогаадыгны канчаар бижиир аайын тыппайн, үр-ле боданып ордум. Кичээл орту кирген. А Кызыл-Уруг чогаадыгны доозар дей берди. "Думчукка тулганда бызаа сугжу" дээн ышкаш, караам ужу-биле Кызыл-Уругнуң чогаадыын бүдүү көрүп, сөстерниң, домактарының туружун солуп, шала өскертир дүвү далаш-биле дүжүрүп бижип кириптим. Чаа-ла төндүрүп чорумда, коңга эде берди. Чүнү бижип алганымны хынавайн-даа, башкыга дужаап бериптим.
Даартазында башкы келгеш:
— Аваларыңарга шупту дузалажып турар-дыр силер. Чогаадыглардан илдең- дир — дээш, чогаадыг бүрүзүн кысказы-биле сайгарып, тайылбырлап эгеледи. — Чүгле Кыйбаң-оолдуң чогаадыының утказын орта билбедим.
Башкы менче кезе көргеш:
— Кыйбаң-оол, кыс эвес, оол кижи сен ыйнаан. Сээң чогаадыыңдан үзүндүнү номчуптаалы — дээш, номчуп-ла бадырды. — Авамга дузалажып, аяк-саваны чуп турар мен. Бо өөредилге чылындан эгелээш, авамга идик-хевимни чугдурбас апардым. Платье, фартугумну бодум чуп, базып ап турар мен…
Класс чир-шоң-на дүштү. Мен-даа ыятканымдан баш сугар чер тыппайн, парта адаанче кире бээр чазып олур мен. Башкы чырыын чыртайты хүлүмзүрүп, каткызын тыртып, үнүнге шириин аян киирип:
— Дүжүрүп бижиир-даа болза, арай кичээнгейлиг боор-ла болгай, Кыйбаң — деп чугаалады. — Сөөлгү домактарны Кызыл-Уругнуң кыдыраажындан ол-ла хевээр дүжүрүп бижип алган-дыр сен.
Бо болуушкуннуң соонда дүжүрүп бижиир чаңчылымны кагдым.
Ш. СУВАҢ.
1986 чыл, сентябрь.
Чурукту ГигаЧатка чуруткан.
“Шын” №43 2026 чылдың ноябрь 5
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn