2026 чылдың Наадым байырлалының баштайгы спортчу маргылдаазы чартык марафонга азы 21 километр узун дурттуг дистанцияга чадаг чарыш болган. Бо маргылдаа июль 23-түң хүнүнде эртен эрте болуп эрткен. Чарыш Каа-Хем хемниң эриин дургаар чадаг болгаш чадаг-тергелиг кижилер оруунга эрткен. Аңаа республиканың кожууннарындан ниитизи-биле 60 ажыг херээжен болгаш эр спортчулар хар-назы ылгалы чокка киришкен. Чарыш Кызылдың дыштанылга сесерлииниң чанында хүрээден эгелээш, “Орбита” микрорайон девискээринден дедир эггеш, эгелээн черинге кээп төнген.
Мурнап маңнап келген сес спортчуга (ниитизи-биле эр болгаш херээжен 16 спортчуга) акша шаңналдарын тывыскан. Херээжен спортчулар аразынга Айнура Шалган үшкү черни, Аймира Күжүгет (Барыын-Хемчик) ийиги черни, Айгуль Күвезин бирги черни ээлээннер. Эр спортчулар аразынга үшкү черни Алик Дарыма (Каа-Хем кожуун), ийиги черни Алдын-Херел Успун (Мөңгүн-Тайга), бирги черни Кара-оол Роман ээлээн. 1–3-кү черлерни чаалап алган спортчулар 200 000, 150 000, 100 000 рубль акша шаңналдарын алганнар.
Маргылдааның киржикчилериниң аразында шаңнал дээш эвес, чадаг чарышка хууда чедиишкиннерин боттарынга бадыткаар, харын-даа экижидер дээш киржип келген спортчулар база бар болган. Оларның аразында Россияның хоорайларынга шаңналдыг черлерни чаалап ап, харын-даа тиилээн спортчулар бар. Олар чадаг чарышка Тываның спортчуларының маргылдааларга көргүскен түңнелдерин ылавылап көргеш, ындыг шиитпирни боттарынга хүлээп алганнар. Бо чүүл республиканың чадаг чарыш спортчуларының көргүзүглери бедик дээрзиниң херечизи. Железногорск хоорайда академияның ийиги курузунуң курсантызы Алдын Моңгуш Онза байдалдар яамызының дээди өөредилге черлериниң курсантыларының аразынга чадаг чарыш маргылдааларынга шаңналдыг черлерже каш-даа катап үндүр маңнаан, 2026 чылда Железногорск хоорайның бирги чери дээш чадаг чарыш маргылдаазынга чемпионнаан. Наадымга тураскааткан чадаг чарыш маргылдаазынга мурнай маңнаан 10 спортчунуң аразынче кирер сорулганы Алдын мурнунга салгаш, ону күүсеткен.
Наадымга тураскааткан чадаг чарыш маргылдаазынга киришкен улуг назы-харлыг спортчулар база элээн хөй болган. Таңды кожуундан Алексей Оюн 69 харлыг. Хып дээн аныяанда-ла чадаг чарышка хандыкшаан. ССРЭ-ниң болгаш Россияның иштики херектер ажылдакчыларының аразынга улуг хемчээлдиг чадаг чарыш маргылдааларынга удаа-дараа киржип, бедик шаңналдарны чаалап ап чораан. Алексей Кашпык-оолович 69 харлыг-даа болза, мурнап маңнаан 10-15 спортчунуң аразынга финишке келген.
“Наадым–2026-ның” чадаг чарыш маргылдаазынга Россияның Тыва-биле кожа-хелбээ регионнарындан база спортчулар киришкен. Красноярск крайның Дзержинский райондан Ирина Самит хаак спортунга Делегей кубогу дээш маргылдааларның 10 дакпыр чемпиону, чадаг чарыш маргылдааларынга Россияның иштики херектер ажылдакчыларының аразынга чаңгыс удаа эвес шаңналдыг черлерни ээлеп чораан. Наадымга тураскааткан маргылдаага бо спортчу шаңналдыг черже киир маңнап шыдаваан. “Чадаг чарышка кончуг шыырак спортчулар Тывада бар-дыр. Бо спорттуң массалыы арай хирелиг-дир. Кижилерниң кадыкшылынга ажыктыг чадаг чарыш спортун республикага улам хөгжүдерин күзеп тур мен” — деп, Ирина Павловна чугаалаан.
Чадаг чарыш спортун Тывага сайзырадыры чугула, ам дээрезинде спорттуң бо хевириниң байдалы шоолуг эвес, республиканың спортчуларының аразындан спорт мастеринге кандидат, спорт мастери каш-ла санныг спортчулар.
/ Ш. МОҢГУШ.
Авторнуң тырттырган чуруктары.
“Шын” №29 2026 чылдың июль 30
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn