Шрифт
А А А
Фон
Ц Ц Ц Ц Ц
Изображения
Озвучка выделенного текста
Настройки
Обычная версия
Междубуквенный интервал
Одинарный Полуторный Двойной
Гарнитура
Без засечек С засечками
Встроенные элементы
(видео, карты и т.д.)
Вернуть настройки по умолчанию
Настройки Обычная версия
Шрифт
А А А
Фон
Ц Ц Ц Ц Ц
Изображения
Междубуквенный интервал
Одинарный Полуторный Двойной
Гарнитура
Без засечек С засечками
Встроенные элементы (видео, карты и т.д.)
Вернуть настройки по умолчанию

ЧЕДИЛИКТИҢ МАРГЫЛДААЛАРЫ

5 сентября 2026
0

Эр хей, Айдаан!

Москва облазында Жуковск хоорайның Метеор аттыг стадионунга август 20-26 хүннеринде бичии база элээди оолдар аразынга 15 дугаар, бичии база элээди кыс уруглар аразынга 11 дугаар өрт-халаптан камгаланыр спортка делегей чемпионаттары болуп эрткен. Чемпионатка 15 аңгы чурттуң командалары киришкен.

Маргылдаалар дараазында хевирлерге эрткен: бедик чада кырынче халып үнери, моондактарлыг 100 метрге халыыры, өртчүлерниң эстафетазы, дайынчы шылгалдаларга, хууда база командалар аразынга бирги чер дээш. Чемпионаттың кол сорулгазы — “Россияда спорт” деп төлевилелди база өрт камгалакчыларының спортун элээдилер аразынга сайзырадыры.

Түңнелинде оолдар аразынга ниити бирги черге Беларуссияның командазы төлептиг болган. Олар “Дайынчы шылгалдалар” хевирин 17,88 секунда иштинде күүседип, чаа делегей рекордун тургусканнар. 2 дугаар черни Россия база 3-кү черни Казахстанның командалары алганнар. Кыс уруглар аразынга бирги черни Россияның командазы, 2 дугаарын Белоруссия, 3-кү черни Казахстанның командалары үлешкеннер.

Чемпионатка Белоруссияның командазы ниитизи-биле 16 медальды чаалап алган: 6 алдын, 3 мөңгүн, 7 хүлер. Россияның командазы 11 медальдыг болган: 4 алдын, 6 мөңгүн, 1 хүлер.

Хууда бирги чер дээш хар-назы аайы-биле дараазында спортчулар шылгараан: кыс уругларның эң бичии бөлүүнге 1-ги черни Вера Яковлева (Беларусь, 7,54 сек.), 2 дугаарын Ксения Гладышева (Россия, 7,79 сек.), 3-кү черни Ния Костова (Болгария, 8,07 сек.); кыс уругларның ортумак бөлүүнге 1-ги черни Белла Качмар (Россия, 7,28 сек.), 2 дугаарын Валерия Булыгина (Россия, 7,48 сек.), 3-кү черни Александра Мозгова (Беларусь, 7,49 сек.); улуг уруглар аразынга 1-ги черни Ульяна Тимофеева (Беларусь, 7,35 сек.), 2 дугаарын Ксения Парфенова (Россия, 7,41 сек.), 3-кү черни Ксения Гусак (Беларусь, 7,43 сек.).

Оолдар аразынга тергиидээннер: эң бичии бөлүкке 1-ги черни Максим Антоненко (Россия, 6,81 сек.), 2 дугаарын Иван Шутко (Россия, 6,98 сек.), 3-кү черни Захар Масалов (Беларусь, 7,13 сек.); ортумак бөлүк — 1-ги чер Арсений Вильверт (Россия, 7,07 сек.), 2-ги чер — Артём Фроловский (Россия, 7,36 сек.), 3-кү чер — Матвей Осипов (Россия, 7,41 сек.); улуг оолдар аразынга 1-ги черни Илья Краюхин (Россия, 10,12 сек.), 2 дугаарын Айдаан Ховалыг (Россия, 10,23 сек.), үшкүзүн Валерий Сахарчук (Беларусь, 11,99 сек.).

Бо элээдилер аразынга делегей чемпионадынга бистиң спортчувус Айдаан Ховалыг командалар аразынга 2 мөңгүн медальга төлептиг болган.

Эштир кыстар тергиидээн

Чоокта чаа Стамбулга ажык суглуг черге эштиринге делегейде билдингир Азия типтен Европага чедир 6,5 км Босфор ортулуун эштип кежер 38 дугаар континентилер аразында чаңчыл болган маргылдаа болуп эрткен. Аңаа делегейниң эң шыырак база эң дидим 3000 муң спортчулары киришкеннер. Оларның аразында Россия командазының төлээлери 3 тыва кыс боттарын көргүзүп, хамыкты кайгатканнар. Ажык океанга дуржулгалыг спортчуларга безин эштири, ында сугнуң соок агымнары, улуг чалгыгларын ажары-биле чүгле улуг күш белеткелдеринден аңгыда, бедик сагыш-сеткил база быжыг туруш чугула хереги улуг хамаарылгалыг бооп турар. Ол бүгү негелделерни, бергелерни бистиң эштир кыстарывыс Чодураа Кысыгбай, Айлаана Дамдын, Чинчи Ондар ажып шыдашканнар.

Түңнелинде олар континентилер аразында эштиринге бедик эрге-байдалдыг спортчулар санынче киргени – бүгү тыва чонга улуг чоргаарал база алдар.

Начынның найыры база “Алдын содак-шудак”

Кызылда В.С. Биче-оол аттыг хүреш стадионунга август 29-та Начынның найыры база “Алдын содак-шудак” деп төлевилелдерниң хүрештери болуп эрткен. Маргылдааны Наадымнарга (2007, 2012, 2014 чылдарда) үш катап Начын адын бадыткаан Тыва Республиканың Начын мөгези Александр Хуурактың мугур 40 харлаан байырлалын таварыштыр Сүт-Хөл кожууннуң чагыргазы база деткикчилери тыва чаңчыл-биле эр кижиниң үш оюну — хүреш, аът чарыжы база баг адар маргылдааларны бедик деңнелге эрттиргеннер.

Хүреш маргылдаазынга шупту 67 чеди шыырак мөгелер база оларның аразында Увс аймактың 2 Арзылаң мөгелери хүрешкеннер. Хүрештиң 2-ги салыында Хартыга мөге Начын-Мерген Ооржак моол мөгелерниң бирээзин октап тиилээн.

Дараазында 16 мөге хүрежинге аныяк Хартыга мөге Түметей Ширижик 2 дугаар моол мөгени октап тиилээн. Шаңналдыг 8 мөге хүрежиниң мурнунда чоруктуг база чүгүрүк малдарның 1-8 чедир база баг адарынга 1-5 чедир шаңнал кирген спортчуларны бедик деңнелге шаңнап мактаан.

Сүт-Хөл кожууннуң чагырыкчызы Тываның Чаан мөгези Андрей Хертек Начын мөге Хуурак Александрга, кожууннуң база эш-өөрүнүң мурнундан “Лада Гранта” машинаны база 1 аътты шаңнап тывысканнар.

Шыдыраага херээжен улус аразынга ТР-ниң 5 дакпыр чемпиону Шуру Ондарга Сүт-Хөлден деткикчилер молдурганы шаңналга тывысканнар.

Начының Найыры хүрешке Сүт-Хөлдүң мөгези Түметей Ширижик шүглүп үнген. Үжүүрлешкен мөге Тыва Республиканың Хартыга мөгези Сорукту Калин-оол (Эрзин), 3-4-кү шаңналдыг черни кожуун Начыны Тайлун Оюн (Таңды), Чимит Дүвендей (Чаа-Хөл) алганнар. 5-8-ки шаңналдыг черлерже Хартыга мөге Кайгал-оол Ондар (Сүт-Хөл), Хартыга мөге Начын-Мерген Ооржак (Сүт-Хөл) кирген. Кожуун Начыны Кежик Шыырап (Чаа-Хөл), кожуун Начыны Артыш Ооржак (Сүт-Хөл) киргеннер. Түңнелинде 1-ги чер алган, шүүлген мөге – 100 муң акша, а үжүүрлешкен мөге – 50 муң акша, 3-4 дугаар болган мөгелер 25 муң база 5-8 кирген мөгелер 10 муң акшаның шаңналдарын алганнар.

Чартык марафоннуң маадырлары

Август 23-те Красноярск хоорайга чаңчыл болган “Кызыл чалбыыш” деп чартык марафон болуп эрткен. Аңаа Сибирь хоорайларының шыырак спортчулары киришкеннер. Маргылдааның кол сорулгазы “Россияда спорт” деп төлевилелди база спорттуң чиик атлетика хевирин сайзырадыры болур.

Ол улуг маргылдаага бистиң республикадан 5 спортчу чедиишкинниг киришкен. Оларның аразындан Бай-Тайгадан Айдемир Салчак 2 дугаар черни (1;24,09) ап, мөңгүн медальга төлептиг болган. Дараазында Барыын-Хемчиктен Валерий Сарыглар 4-кү черни (1:33:54), Сүт-Хөлден Салбакай Ондар 8-ки черни (1:51:14), Айнура Шалган (“Tuva Runnin”) 11-ни черни (1:37:45), Таңдыдан Дмитрий Оюн 14-кү черни (1:22:44) алганнар.

/ Алексей ЧАМБАЛ-ООЛ, спорттуң хоочуну.

Чуруктарны “Тыва спорт” каналдан, ТР-ниң Спорт яамызындан алган.

“Шын” №34 2026 чылдың сентябрь 3

"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn