«Ажык океанга» киржир эргени чаалап алган
Казахстанда Кашпагай деп кылымал улуг суг шыгжамырлыг девискээрге июль 3-5 хүннеринде V “Казахстанда Океан” деп делегей чергелиг ажык сугга эштиринге чаңчыл болган маргылдаа бедик деңнелге болуп эрткен. Аңаа делегейниң 20 чурттарындан эң шыырак база сонуургалдыг 3 муң спортчу база 10 муң аарыкчы кээп киришкеннер. Оларның иштинде “Авай, эштир мен” деп социал төлевилелдиң дузазы-биле 130 оолдар, уруглар база 90 кадыы кызыгаарлыг уруглар улуг сонуургал-биле боттарын хынап эжингеннер. Ол маргылдаага бистиң республикадан тренер башкы Айдана Допуй-оолдуң удуртулгазы-биле 17 спортчу чедиишкинниг киришкен. Маргылдааның кол сорулгазы – спорттуң эштир хевирин калбаа-биле сайзырадыры болгаш аян-чорук талазы-биле ажылды хөгжүдери.
Маргылдааның ажыдыышкынынга Алмата облазының хүндүлүг хоочуну Марат Сулдангазиев база Англиядан маргылдааның чарлакчызы Гордон Грэм спортчуларның хей-аъдын көдүрүп, 10 км, 5 км, 2 км, 500 метр хемчээлге 10 шыырак спортчу аразынче киргеннер ноябрь айда Доминикан Республикага болур “Ажык Океан” деп делегейниң бирги чери дээш түңнел маргылдаага киржирин чарлаан.
Маргылдааның 1 дугаар хүнүнде 10 км хемчээлге эштиринге 1-ги черни бүзүрелдии-биле Казахстанның эң шыырак спортчулары алганнар. Эр спортчуларга 1-ги черни Лев Черепанов база херээжен спортчуларга 1-ги черни Ирина Небесная алган. Ийи дугаар хүнде 16 хардан өрү 2 км спринт база чаштар аразынга маргылдаага шаңналдыг черлерни Казахстанның спортчулары төлептии-биле чаалап алган.
Айдана Допуй-оолдуң командазы база эки түңнелдерни көргүскеннер. Түңнелинде ноябрь айда Доминикан Республикага “Ажык Океан” деп делегейниң бирги чери дээш маргылдаага киржир эргени чаалап алганнар.
Маадырның чырык адынга...
Барыын-Хемчик кожууннуң Аксы-Барлык сумузунга дайынчы маадырывыс Мерген Күжүгеттиң чырык адынга тураскааткан кожуун, суму чергелиг хүреш бедик деңнелге болуп эрткен. Хемчегни маадырның өг-бүлези, дөргүл-төрели, эш-өөрү, чаңгыс чер чурттуглары бурун өгбелерниң чаңчылын сагып, тыва эр кижиниң ынак оюну хүрешти эрттиргени уткалыг болган.
Түңнелинде Сүт-Хөл кожууннуң Арзылаң мөгези Аяс Монгуш шүүлгеш, 150 муң рубль-биле шаңнаткан. Үжүүрлешкен мөге суму Начыны Сүт-Хөлден Аңчы Ооржак 100 муң акша шаңналды алган. 3-4-кү шаңналдыг черлерни суму Арзылаңы Сүт-Хөл кожуундан Сүлде Доңгак, Эрзин кожуундан Баазаң-Доржу Сандак олар алгаш, 50 муң акшалар-биле шаңнаткан. 5-8-ки шаңналдыг черни Таңды кожууннуң Начын мөгези Тайлун Оюн, Сүт-Хөл кожууннуң Чаан мөгези Түметей Ширижик, Таңды кожууннуң Чаан мөгези Мерген Моңгуш болгаш Бай-Тайга кожууннуң Начын мөгези Болат Буянды олар чаалап алгаш, 20-20 муң рубль-биле шаңнатканнар.
Моолда Чаан мөге
2026 чылда Моол күрүнениң Наадымынга бо чылын 2024 мөге хүрешкен. Ол улуг хүрешке ТР-ниң Чаан мөгези Айдың Монгуш биле ТР-ниң Хартыга мөгези Эртине Хомушку киришкеш, чедиишкинниг болганнар. Айдың Монгуш баштайгы бир дугаар салыгны чииги-биле октааш, 2 дугаар салыгда октаткан.
Дөрт мөге аразынче кирген шыырак мөгелер Орхонбаяр, Батсуурь, Бат-Өлзий, Лхагвагэрэл болган. Тулган тиилекчи дээш хүрешке наадымнарга 3 катап үжүүрлешкен Ховд аймактың мөгези Орхонбаяр шүүлгеш, Даян Авырга деп атка төлептиг болган. Шүүлген мөгезинге Ховд аймак Лексус 600 деп машинаны база 3 өрээл бажыңны шаңналга берген.
Улаштыр июль 13-те биче Наадымга 96 мөгениң хүрежинге Чаан мөге Айдың Монгуш киришкеш, чедиишкинниг хүрешкен. Баштайгы салыгны чииги-биле ашкаш, 2 дугаар салыгда Сэлэнге аймактың Начыны Пурэвжавын Алтанхуягты октаан. Үшкү салыгда Аймак Арзылаңы Баттулгын Нямсамбуу Чаан мөгевис Айдың Монгушту амалааш, боду октаткан. Улаштыр 4 дугаар салыгда Моолдуң Начын мөгези Тормонхийн Дугердоржду октааш, 6 шыырак мөгениң санынче кирген. Алды мөге хүрежинге Айдың аныяк дүрген хүрештиг аймак Арзылаңы Доржпаламга таварышкаш, октаткан. Ол биче Наадым хүрежинге Начын мөге Төрболд шүүлген, Аймак Арзылаңы Буянделгер үжүүрлешкен.
Моол хүрештиң төөгүзүн ТывКУ-га Сергей Ооржактың эрттирип турганы эртем-практиктиг конференцияларынга моол эртемденнер киржип, ооң төөгүзүн 12 векте улуг шериг баштыңчызы Сүбедей маадыр Урянхай-Тыва хүрештен эгезин салган деп бадыткалын билип алыры артык эвес.
Бичии шыдыраачылар
Сүт-Хөлдүң Суг-Аксында Александр Ондар аттыг культура бажыңынга кожууннуң Наадымынга уткуштур дүрген шыдыраа маргылдаазы болуп эрткен. Аңаа Кызылдың немелде өөредилге төвүнүң бичии шыдыраачылары башкызы Сергей Түлүштүң удуртулгазы-биле чедиишкинниг киришкеннер. Маргылдаа швейцар дүрүм ёзугаар 7 оюнга тургустунуп, 1 оюн 15+5 минута иштинде ойнаан. Маргылдааның кол сорулгазы шыдырааны кожуунга база республика иштинге сайзырадыры болур.
Байырлыг маргылдааның түңнелинде эр шыдыраачылар аразынга Кызылдан дараазында бичии ойнакчылар шылгарааннар. Бирги черни Дамба Ондар, 2 дугаарын Сарыг-Лама Мөңгүн, 3-кү черни Дүгер Допай алганнар. Кыс уруглар аразынга Кызылдан 8 харлыг Антонина Маадыр-оол 1-ги черни алган.
Уфаже аъттаныпкан
Уфа хоорайга июль 13-19 чедир XXIX Бүгү-россия чергелиг Го конгрезинге (маргылдаазынга) киржири-биле бистиң республиканың шыырак ойнакчылары чорупканнар. Маргылдааның кол сорулгазы — ак-кара даш-биле ойнаар, угаан-медерел сайзырадыр мунгаш шыдыраа Го деп оюнну Россияга сайзырадыры.
Бо оюн бистиң республикада бурун шагда-ла аңчылар аразынга тывылган болуп турар. Ооң утказы удурланыкчызының оруун муңгаштай көжери болур. База кожууннар аайы-биле буга-шыдыраа, муңгаш-шыдыраа, чиргил-шыдыраа, муң-муң (кыдат шыдыраа) деп адаар чораан. Уфага болур конгресске Чимис Мижит, Утпал Сыдам-оол, Арина Иргит, Ачыты-Сандан Норбу, Айдан Даваа, Айдың Ооржак, Анастасия Ооржак киржирлер.
Спорттуң сонуургактарынга
Бут бөмбүүнүң эң-не тергиин ойнакчыларын тодарадыры-биле июнь 1-ден июль 20-ге чедир 48 аңгы чурттарның командалары делегей чергелиг маргылдаада киржип турар. Түңнелинде 4 шыырак команда илерээн. Июль 14-те Франция биле Испания, июль 15-те Англия биле Аргентина ойнаарлар. Тулган шыырак команда дээш июль 20-де сөөлгү оюн болур.
/ Алексей ЧАМБАЛ-ООЛ, спорттуң хоочуну.
Чуруктарны ТР-ниң Спорт яамызының социал четкиде арнындан, Тыва спорт,
Тыва хүреш каналдардан алган.
“Шын” №27 2026 чылдың июль 16
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn