Күрүнениң түңнел аттестациялары — чаңгыс аай күрүне шылгалдазы (ЕГЭ) биле кол күрүне шылгалдазы (ОГЭ) эгелээринге чедир каш-ла хонуктар арткан. Тыва Республиканың доозукчулары харыысалгалыг шылгалдаларга күжениишкинниг белеткенип турарлар. Чедиишкиннерже кол базым кылырынга ЕГЭ-ниң белеткел хемчеглери хамааржыр, ол май 14-тен эгелээр: школачылар ниити-билиг эртеминиң, информатика база англи дылдың аас-биле шылгалдазынга боттарының билиин хынаар. Белеткел шылгалдалар эрттиреринге 25 пунктуну хаара тудар. Ол чүүл чүгле бодунуң билиин хынаар арга эвес, а ниитизи-биле шын шылгалдалар байдалынче шымны бээр арганы тургузар.
Белеткел шылгалдазын канчаар тургускан? Шылгалда материалдарын интернет-биле дамчыдыптарга, ону парлап үндүрүп алгаш, аудиторияга-ла сканерлеп алыр. Солун чүүл – белеткел үезинде хары угда ийи операция системазы ажылдаар: Linux (4 шылгалда эрттирер пунктуда) база Windows (өске пунктуларда). Ындыг арга аңгы-аңгы компьютер программалары-биле ажылдаарынга дузалаар.
Белеткел шылгалдалар доозукчуларга чүнү бээр? Эки чүүлдери хөй: шылгалда аудиториязының байдалынга чаңчыгар, даалгалар күүседир үезин шын хуваап өөренир, бланкылар долдурар дүрүмнерин билип алыр, англи дыл болгаш информатиканың компьютерге шылгалда дужаар хевиринге чаңчыгар. А кол-ла чүүл — бодунуң белеткелиниң деңнелин үнелеп билирин база кол шылгалдалар мурнунда кандыг темага эки белеткенип алырын билип алыр.
Белеткелдер чүгле өөреникчилерге ажыктыг эвес, организакчылар, техниктиг специалистер база күрүне шылгалдаларының комиссия кежигүннери (ГЭК) база үнелиг дуржулганы алырлар. Олар шылгалда үезиниң шупту чадаларын ажылдап эртер, дериг-херекселдерниң беленин хынаар, харылзаа каналдарын болгаш медээлер дамчыдарының айыыл чок чоруун шенеп көөр, ол ышкаш ЕГЭ-ниң кол чадазының эгезинге чедир болур хире берге айтырыгларны чайладыр.
ОГЭ-ге 7211 кижи киржир (бо чылдың доозукчулары— 7198 кижи, оларның 1193-ү кадыының байдалы кызыгаарлыг уруглар, 13-ү — күрүнениң түңнел аттестациязын дооспаан улус, оларның 9-у кадыының байдалы кызыгаарлыг уруглар, ОГЭ формадынга 6012 кижи азы 83,4 хуузу (2025 чылда 5888 кижи); күрүнениң доозукчу шылгалдазын (ГВЭ) 1200 кижи азы 16,6 хуузу дужаар (2025 чылда 1307 кижи) – эрткен чылга деңнээрге, 16 кижи хөй.
Шылгалдалар дужаарынга эң-не нептереңгей эртем информатика болуп турар, ол ышкаш ниити-билиг эртеминге, географияга, биологияга, химияга, физикага, төөгүге база англи дылга сонуургал улуг. Республикага ОГЭ эрттиреринге 27 шылгалда эрттирер пунктулар ажылдаар, а ЕГЭ-ге – 25 пункт.
Ынчап кээрге, школачылар-даа, организакчылар-даа шылгалда чорударының шупту онзагай чүүлдерин баш бурунгаар ажылдап кылыр арганы алыр. Белеткел шылгалда — ол анаа репетиция эвес, а бодунуң күжүн тып алыр болгаш кол шылгалдаларны бүгү талазы-биле белен уткуп алыр арга. Белеткелдер чедимчелиг, а шылгалдаларның түңнелдери төлептиг болурун күзедивис!
Алдынай СОЯН.
Чурукту ГигаЧатка чураан.
“Шын” №18 2026 чылдың май 14
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар max.ru/join/egenQ...