Даң бажындан орай дүнге чедир, дыштаныр хүн чокка эът, сүт-биле чонну хандырып чоруур ажыл-ишчи чон бар. Көдээ аалдарда мал-маганын кадарып чоруур малчыннарның, тараажыларның, көдээ ажыл-агыйның удуртукчуларының болгаш аңгы-аңгы специалистериниң, ук адырны шинчилеп чоруур эртемденнерниң, аъш-чем болгаш болбаазырадылга үлетпүрлериниң болгаш агроүлетпүр комплекстериниң ажылчыннарының доозазының байырлалы – Көдээ ажыл-агый болгаш болбаазырадылга үлетпүрүнүң ажылдакчызының хүнү.
ССРЭ-ниң Дээди Совединиң Президиумунуң доктаалы-биле 1966 чылдың август 26-да бо байырлалды тургускан. Ону «Бүгү-эвилелдиң көдээ ажыл-агый ажылдакчыларының хүнү» деп адап, октябрьның ийиги улуг-хүнүнде демдеглеп турган. Кезек үеде өскерлиишкиннер болган-даа болза, 1999 чылда байырлал хүнүн октябрьның ийиги хүнүнче катап эгиткен.
Тургузукчу күш-ажылдың болгаш өг-бүле ыдыктарының чылында Көдээ ажыл-агый болгаш болбаазырадылга үлетпүрүнүң ажылдакчыларының хүнүн таварыштыр бүгү назынында ол адырда ажылдап чоруур көдээ ишчилерни онзалап демдеглээли. Оларның бирээзи Өвүр кожууннуң аныяк малчыны Юмид Саянович Баазаң-дыр.
Ол 1987 чылдың ноябрьда Өвүр кожууннуң Торгалыгга төрүттүнген. Ол-ла кожууннуң Ак-Чыраа ортумак школазынга 1994 чылда өөренип киргеш, 2005 чылда школаны дооскаш, Кызылдың ДОСААФ-ка чолаачыга өөренип алгаш, шериг албан-хүлээлгезин Москва облазынга эрттиргеш чанып келген.
Ооң соонда Красноярск хоорайның юридиктиг техникумунуң эрге-хоойлу талазын 2012 чылда дооскан. 2015 чылда Ак-Чыраа школазынга чолаачылап ажылдай берген. Таптыг-ла бир чыл болганда, 2018 чылда, «Аныяк өг-бүлеге – кыштаг» деп губернатор төлевилелинге киржип, 200 хойну хүлээнгеш, бо хүннерге чедир шээр малын өстүрүп, амыдырап чоруур.
Юмидтиң кырган-авазы Баазаң Ыдамчыковна Донгак алызындан мал тудуп чораан. Авазы Светлана Монгушевна Баазаң Ак-Чыраа совхозка зоотехниктеп чораан. Олар кайызы-даа ам хүндүлүг дыштанылгада. Оглунуң, уйнуунуң малын карактажып чоруурлар. Мал-маган малдап чоруур аныяк өг-бүлеге чоок улузу дуза кадып чоруур. Оларның бирээзи Юмидтиң авазының өөнүң ээзи Буян Даш-Маадырович Сат. Ол Ак-Чыраа ортумак школазында орус дыл башкызы болуп ажылдавышаан, дыштаныр хүннеринде мал-маган ажылынга дузалажып чоруур.
Юмидтиң өөнүң ишти Буянмаа Омаковна Баазаң –кижизидикчи башкы. Баштай Ак-Чырааның уруглар садынга ыры башкызы болуп ажылдап эгелээн. Амгы үеде Кызыл кожууннуң Солаан Базыр-оол аттыг культура төвүнүң специализи.
Аныяк өг-бүле дөрт ажы-төлдүг. Улуг оглу Железногорск хоорайда РФ-тиң ОБЯ-ның Сибирьде өрт болгаш камгалал академиязында 2-ги курста өөренип турар. Ийи уруунуң улуу Юлия Кызылдың 12 дугаар школазының 6-гы классчызы. Ортун кызы 5 харлыг Аюша Кызылдың 35 дугаар уруглар садының кижизиттирикчизи. Хеймер кызы Аюжана 5 айлыг.
Юмид бичии турда-ла, кырган-авазы мал-маганныг чораан болгаш ол мал ажылы-биле таныш. Ынчангаш «Аныяк өг-бүле- ге – кыштаг» деп губернатор төлевилелинге киржир деп шиитпирлээн турган. Оларның чайлаа Көжээде. Чазаг, күзээ Чашпан деп черде. Соок дүжерге-ле, Сарыг-Хөлде кыштаанче көже бээрлер.
Кызымаккай аныяк малчыннар 200 баш хойну алгандан бээр 7 чыл болганда, малының бажы 800 четкеш, кожууннуң мурнакчылар одуруунче кирген. Мал-маганның төлүн кадагалап арттырарынга, көдээ ажыл-агый продукциязының бүдүрүлгезиниң хемчээлин көвүдедиринге эң-не эки үре-түңнелдери дээш 2026 чылдың малчыннар байырлалы «Наадымның» чемпиону «Мурнакчы малчын» деп хүндүткелдиг атка төлептиг болган.
Кандыг-даа ишти кылып чоруур улуска күрүне деткимчези херек. Ынчангаш Юмид Баазаңның изиг күзели – мал чеми белеткээринге херек трактор садып алыры. Бодунуң хууда машина-техниказы чокта, сиген-ширбиил кезип, кышка мал чеми белеткеп алыры амыр эвес дээрзин ол демдегледи. Чеди чыл бурунгаар Юмид Баазаң күрүнеден 200 шээр малды алгаш, кодан сыңмас 800 чедир өстүрүп шыдапкан. Ооң база бир күзели бар – ол хой, өшкүден аңгыда, бода болгаш чылгы малды база өстүрүксеп чоруур.
Айдың ОНДАР
Надежда Дун-Кууларның тырттырган чуруу.
“Шын” № 39 2026 чылдың октябрь 8
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn