1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

104 ХАРЛЫГ ФРОНТУЧУ

Ада-чурттуң Улуг дайынынга Тии­лелгениң байырлалының хүнү май 9-та орден-хавыяа хөректеринде чайын­наан фронтучуларны 10 хире чыл бурунгаар элээн хөйү-биле көрүп болур турдувус. Оларның чамдыызы бо чылын бистиң-биле Улуг Тиилелгени байырлавас – бо чырык өртемчейден чоруй барганнар. Соңгу Пруссияга чедир дайылдашкан Георгий Василь­евич Абросимов, Ленинградтың камгалалынга киржип турган Павел Анд­реевич Тихонов дээш каш-ла хоочуннар бистиң аравыста арткан.
Фронтучуларның аразындан ам бистиң аравыста чоруур Павел Андреевич Тихоновтан улуг назынныг кижи бөгүн Тывада чок боор. Бо чылдың февраль 24-те ол 104 харлаан. Ооң дугайында көрбээн чүвези чок, көдүрбээн хөнээ чок деп чугаалап болур. Тываның болгаш Россияның төөгүзүнге бүдүн век дургузунда эрткен болуушкуннарны ол ийи караа-биле көрген. Амыдыралдың, күш-ажылдың болгаш дайын-чааның кадыг-бергелерин шыдажып эрткен. Павел Андреевичини Тиилекчи да­йынчы деп улуг чоргаарал-биле чугаалап болур бис.
Эрткен чээрби вектиң эгезинде Россия­га Октябрь революциязы өөскүп үнүп, чуртка хамааты дайыны эгелей бээрге, Саян сынның соңгу эдээниң орус тараа­чыннарының чамдыызы уруг-дарыын, ал-боттарын өлүм-чидимден, аш-чуттан камгалап, Тываже көжүп эгелээннер. Бичии Павелдиң ада-иези база 1918 чылда Бии-Хемче көжүп ажып, Өөк хемниң унунда Шанактаровка деп сууржугашка чурттай бергеннер. Тывага совет эрге-чагырга док­тааган соонда, чер болгаш мал эштежилгелери, колхозтар тургустунуп, ажыл-агый шуу­дап, амыдырал чүгээртээн. Тихоновтарның өг-бүлези Таңдыда Успенка суурже көже бээрге, Павел школага үжүк-бижикке өөренип, колхозка ажылдап, Кызылга чолаа­чыга өөренип алгаш, «Сов­тувтранс» бүдүрүлгеге септекчилеп, оон чолаачылап ажылдап турда, фашистиг Германия Совет Эвилелинче халдаан, дайын эгелээн. Ынчан ол чүгле 28 харлыг, өг-бүлелиг, уруглуг турган. 1942 чылдың февраль 15-те Павел Тихоновту Совет Эвилелиниң Тыва Арат Республикада элчин чери дамчыштыр шеригже келдирткеш, Ачинск хоорайга чыып турган полктуң составынче киирген. Аңаа эге дайынчы белеткелди эрткен соонда, Горький хоорайда танкистер училищезинче өөредири-биле чоруткан. Аңаа чеде бээрге, херек курсантыларны шуптузун шилип ап, өөредип эгелей берген боорга, фронтуже аъткарары-биле Горький хоорайның чоогунга чыып турган полкче чорудупкан. Ол шериг кезээн­ге машина хүлээп ап, ооң-биле фронтуже Павел Тихонов чорупкан. 
Танкылар чок кылыр дайынчы сорулгалыг артиллерия кезээнге пушкалар, оларның снарядтарын сөөртүп, тулчуушкуннарга ол киржип турган. 1942 чылдың күстен эгелээш,­ ооң шериг кезээ 67 дугаар армияның составынга Ленинград хоорайны фашист шериглерниң халдаашкыннарындан камгалап турган. Тулчуушкуннарның бирээзинге Павел Тихо­нов балыглаткан. 
1943 чылдың чазын ону Кавказта Орджо­никидзе хоорайже чоруткан. Шериг кезектериниң чолаачыларының аразындан шилиттинген эң эки чолаачыларны аңаа чыгган болган. Чүге дээрге олар Иранның Совет Эвилелинге дуза кылдыр берген машиналарын кызыгаардан Владикавказ хоорайга чедирип, поездилерге чүдүргеш, фронтуларга чедирер шериг даалганы күүседир ужурлуг турганнар. Ол даалганы күүсеткен соонда, Павел Андреевичини ССРЭ-ниң Иштики херектериниң улус комиссариадының автобаазаларының бирээзинче ажылдадып чоруткан. Тиилелгени Павел Андреевич Тихонов Москвага уткаан. 
1946 чылдың төнчүзүнде ол Совет Армиядан халашкаш, Кызылга чедип кээрге, ооң шериг мурнунда чурттап олурганы квартиразын өске өг-бүлеге берипкен болган. Ам канчаар, квартиразы чок өг-бүле-биле чаргылдажыр эвес, тайгадан ыяш кезип, бажың тудуп алыр ужурга таварышкан. Бо дээрге Павел Андреевичиниң езулуг эр мөзү-шынарының херечизи-дир.
Дайын соонда Павел Андреевич бодунуң тудуп алган бажыңынга алган кадайы-биле ажы-төлүн өстүрүп, харылзаа черинге чолаа­чылап ажылдап эгелээн.
"Үе-чергем кижилерниң чуртталгазы-биле дөмей чуртталганы чурттап эрткен мен, маадырлыг деп санаар хире чүү-даа кыл­баан мен" — деп, Павел Андреевич санап чоруур.
Шаңгыр-оол Монгуш, 
парлалга материалдарындан 
белеткээн.
 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.