1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ЭКСПЕРТТИҢ ҮНЕЛЕЛИ

Ниити-российжи Улусчу Фронтунуң (ОНФ-тиң) Төп штавының кежигүнү, бажыңнар ээлериниң эргелерин камгалаар талазы-биле «Бистиң бажың» регионалдыг хөй-ниити шимчээшкининиң даргазы, Улусчу фронтунуң «Хүн бүрүнүң амыдыралының шынары» бөлүүнүң эксперти Светлана Калинина ажылчын сургакчылаашкын-биле Тывага келгеш барган.
Бистиң республикага кээр мурнунда ол дыка хөй субъек­ти­­лерге барып четкен, Тыва ооң 57-ги региону болган. Светлана Калинина улуг-хүнде келген дораан-на, «Таарымчалыг хоо­рай хүрээлеңи» болгаш «Биче хоорайларның парктары» деп төлевилелдерниң күүселдези-биле танышкан. 
Аныяктар сесерлиинде хөй-ниити чыглыр девискээрни комплекстиг чаагайжыткан ажылдарга ол таарзынган: «Тывада спорт, күш-культура болгаш амыдыралдың кадык овур-хевирин суртаалдаан угланыышкын эскертингир-дир. Ол кончуг эки! Ынчалза-даа кылып турар ажылдарның шынарынга хамаа­рыштыр хүлээникчи организацияларга шыңгыы контрольду тургузары чугула. Тренажер зо­назын тургузарынга грантыларны ойнап ап, билдингир даш чонукчуларының кылган биче скульптураларын тургузарынга бюджеттен дашкаар акшаландырыышкынны, уруглар ойнаар шөлдү белекке берген Москва облазының губернатору Андрей Воробьев ышкаш деткикчилерни хаара тутканы мактаксанчыг-дыр» — деп, ол чугаалаан.
Аалчы ол-ла хүн хоорайның баштыңы Дина Оюн болгаш ТР-ниң тудуг сайыдының бирги оралакчызы Тамара Авыда-биле кады чадаг-терге хөлезилеп алгаш, чаагайжыдылганың өске объектизи – эрткен чылдың дургузунда 2 км 700 метрге шөйлү берген, кыдыгларында камгалал чагыжыгаштарны тургускан, чырык-биле хандыртынган чадаг-терге оруун хынап чорупканнар. 
Оон улаштыр эксперт Кызыл партизаннар кудумчузунуң 41 дугаарлыг бажыңын хынап тура, капитал септелге болгаш «Таарымчалыг хоорай хүрээлеңи» деп ийи аңгы программаны каттыштырып тургаш, ажылдарның кызыгаарын таптыг тодарадып ажылдаваанын эскерген: башкарыкчы компаниялар капитал септелгениң чорудуу дээш контрольдаар ужурлуг хүлээлгезин күүсетпейн турар болган. 
Светлана Калинина Коче­товтуң 95 дугаарлыг бажы­ңының девискээринге база четкен. Өреге байырлалын чарлааш,­ бажыңының девискээрин бот­тары-ла аштап арыглаан, арга-арыг ажыл-агый черинден пөш, хады, хадың чижектиг ыяштарны садып алгаш, тарып олуртуп алган чурттакчыларның ажыл-ишчи туружун ол магадаан.
«Таарымчалыг хоорай хүрээ­леңи» төлевилелдиң ажыл-чорудулгазында Кочетовтуң 95 дугаарлыг бажыңының мурнунда хөй-ле чүүлдер кылдынган: эрги теректерни одура хирээлээн, асфальт шывыгны чаткан, машиналар турар черни кылган, сандайларны тургускан, бок төгер контейнерлерни өскээр көжүрген, уруглар ойнаар шөлдү херимнээр болгаш чырык кожар ажылдар дооступ турар. 
Национал паркта кылдынган ажылдарга эксперт таарзынган. Ында кылдынып турар ажылдарның база өске-даа немей кылыр ужурлуг ажыл­дарның дугайында парктың директорунуң хүлээлгезин күүседип турар Михаил Табаев таныштырган. «Тывада аныяктарга, аныяк удуртукчуларга бүзүреп, оларны деткип турары өөрүнчүг-дүр. Аныяктар аажок шудургу, бот-идепкейжи болгай. Ол чүүл аажок чугула» — деп, аалчы демдеглээн. 
Правобережная кудумчузунда болгаш Чүлдүм 42 бажыңның чанында шөлчүгештерде «Таарымчалыг хоорай хүрээлеңи» төлевилелге  дүүштүр кылыр ужурлуг ажылдар ам-даа эгелевээн болган.
Профэвилелдер бажыңын­га бажың ээлериниң эштежил­гелериниң (ТСЖ) болгаш башкарыкчы компанияларның киржилгези-биле эрткен хуралга Светлана Калинина элээн каш шүгүмчүлелдиг сагындырыгларны кылган: «Кыска үе дургузунда Кызылга чоруткан хайгааралдарым түңнели чүл дээрге, шупту башкарыкчы компаниялар чурттакчыларга хамаа­рыштыр ынакшыл, хүндүткел чок ажылдап турар дээрзин көргүстү. Чурттуң кайы-даа регио­нунда чурттакчыларга мындыг тоом­ча чок хамаарылга чок-тур ийин, шупту башкарыкчы компаниялар чурттакчыларның дадывырларының дузазы-биле чурттап турар дээрзин эки билирлер, ынчангаш подъез­дилерде септелгелерни, одалга сезонунга белеткелди ээлчег аайы-биле кылып турар. Чурттакчыларның хуралга үн­дүрген шиитпири чокта башкарыкчы компанияларның подвалдарны улуска бээр, подъезд­ иштинге кабель чорудар кылдыр коммуникация компанияларынга чөпшээрээр эргези чок. Ол дээрге чүгле чурттакчыларның эргезинде. Акша чыылдазы, ооң чарыгдалы дээш, черле ниитизи-биле көпеек бүрүзүнүң отчеду көскү болур ужурлуг!».
Улусчу фронтунуң эксперти Светлана Калинина Тываның чараш бойдузунга, культуразынга дыка-ла таарзынып турарын чугаалаан: «Чер-чуртунуң, чоннуң онзагай талаларын кадагалап арттырган регионнар хөй эвес. А Тывада чоннуң езулуг дириг үндезин езу-чаңчылдарын көрүп тур мен. Ол чүүл Россияның бо регионунга онза хамаарылгалыг болурунче кыйгырып турар-дыр!».
Тываның Баштыңының парлалга албаны.

 

Рубрика: 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.