1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ЭКОНОМИКТИГ ХӨГЖҮЛДЕНИҢ ӨЗЭЭ

Россия биле Моол кызыгаарында “Хандагайты” ийи талалыг автомобиль эрттирилге пунктузунга Россияның Айыыл чок чорук албанының Тыва Республикада Кызыгаар эргелелиниң парлалга албанының чалалгазы-биле чедип, оларның ажыл-ижин сонуургадым.

Бир дугаарында каайлы эрттирилге постузунга кызыгаар ажылдакчылары хамаатыларның даштыкы паспортун хынаан соонда, каайлы хыналдазынга келир. Аңаа декларация (үндүр сөөртүр деп турар барааннарының түңү 10 муң доллардан өрү) долдуруп, чүъгүн тускай рентген дериг-херекселге хынадыр.  Пас­порт, документилерин үш удаа хынаткан соонда, хамаатыларның автомашиназын “Янтарь” деп радиактивтиг болгаш ядерлиг материалдар хынаар дериг-херекселге, дараазында кызыгаар болгаш каайлы чериниң кинологтары частыр болгаш наркотиктиг бүдүмелдер тывар ыттары-биле шыңгыы хыналданы кылыр. Улаштыр ветеринарлыг, фитосанитарлыг хыналданы база албан эртер. Беш аңгы хевирниң хыналдазын эрткен соонда, кызыгаарны эртип, 250 хире метр ырак эвесте Моолдуң “Боршоо” эрттирилге пунктузунче халдып чоруптар.  

Каайлы постузунуң начальниги Карим Эртне ажылын таныштырды: “Хамаатылар үндүр, киир сөөртүр барааннарның даңзызын чедир билбезинден административтиг торгаалга онаажып турар. Ол дээрге, кижиниң амы-тынынга айыыл­ тургузуп болур ок-чемзек аймаа, электрошокер... Чижээ, соок чепсектерге хамаар­жыр бижекти тып алган болзувусса, ону хавыргаш, Новосибирск хоорайже экспертизаже чорудар бис. Бир эвес ооң түңнелдери бадыткаттына бээр болза, хамаатыны торгаалга онаар”.

“Хандагайты” ийи талалыг автомобиль каайлы эрттирилге черинде РФ-тиң Айыыл чок чоруунуң федералдыг албанының  ТР-де Кызыгаар эргелелиниң, Тываның каайлы чериниң, Росхереглелхайгааралдың ТР-де эрге­лелиниң, ТР-де күрүнениң ветеринарлыг болгаш фитосанитарлыг хайгаа­рал албанының төлээлери ажылдап турар. 

Моол талазындан кирип турар автомашиналар хыналда-эрттирилге пунктузунда тургускан дезинфекциялыг суук чүүлдүг оңгарны албан халдып эртер. Бир эвес кызыгаарга халдавырлыг аарыг­ларга каразыттырып турар хамаатылар илереттинер болза, дүрген дуза чедирер станцияның автомашиназы келгижеге дээр, оларны тускай аңгылаан черге чыттырар. 

Эът, сүт, дагаа чуургалары эрттирери хоруглуг дээрзин ТР-де ветеринарлыг болгаш фитосанитарлыг хайгаарал албанының улуг күрүне инспектору Мерген Монгуш дынатты.   

РФ-тиң Айыыл чок чоруунуң федералдыг албанының  ТР-де Кызыгаар эргелелиниң ажылдакчызы Эдуард Баширов чоокку чылдарда моол-российжи кызыгаарга хөй талалыг эрттирилгени тургузарын дыңнатты. 

“Амгы үеде Россия биле Моолдуң хамаатыларынга кызыгаар ажык. Өске чурттарның хамаатылары кызыгаарны эртер дээрге, чөпшээревес ужурга таваржыр бис. Ынчангаш олар Алтай болгаш Бурятияның хыналда-эрттирилге пунктуларын таварыштыр эртер.

Күрүне кызыгаарын Россия талазындан эртерде, хамаатылар даштыкы, ажыл-албан болгаш дипломаттыг, а Моол талазындан национал даштыкы, ажыл-албан болгаш дипломаттыг паспорттарлыг болур ужурлуг. Ниитизи-биле кызыгаарны Россияның хамаатылары (70 хуу) хөйү-биле эртип турар. Арткан 30 хуузу Моолдуң хамаатылары. 2014 чылдан эгелеп Россия биле Моолдуң аразынга виза чок эртер чурум ажылдап турарын сагындырып каалы” – деп, кызыгаар эргелелиниң ажылдакчызы чугаалады.

Чеди айның дургузунда “Хандагайты” ийи талалыг автомобиль эрттирилге пунктузунга 50 муң кижи база 13 муң автомашина хыналданы эрткен. Хамаатыларның документилерин болгаш чиик автомашиназын хынаарынга 20 хире минута хереглеттинер болза, аар чүък автомашиналарының ээлеринге 35 минута негеттинер. 

Автомашиналар транспорт хы­наар черге халдып кээрге, кинология албанының ыттары (немец овчарка Глория, англи спрингер-спаниель Шерлок) өөренгени аажок ооң ишти-даштын хоруглуг эт-херекселди тывары-биле шалыпкын дилеп кириптер болду.    

 “Хандагайты – Боршоо” каайлы эрттирилге черинге Тываның даштыкы садыг-саарылгазының эң хөй кезии онаажыр. Хандагайты хыналда пунктузун хөй талалыг эрттирилге чери эрге-байдалдыг кылдыр тургузуптарга, Тываның болгаш Сибирьниң регионнарының Моол-биле кады ажылдажылгазын чаа деңнелче көдүрер арганы бээр. 

Хөй талалыг эрттирилге Тываның транзит аргаларын ажыглаарынга, Европа биле Азия аразынга Тыва таварыштыр транспорт коридорун ажыдарынга үндезинни тургузар. Чаа  эрттирилге чери Тываның экономиктиг хөгжүлдезиниң өзээ болур.

Шончалай  ХОВАЛЫГ.

Авторнуң  тырттырган  

чуруктары.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.