1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ЭКИ ЧУРТТАЛГА ЧҮГЛЕ БОТТАН ХАМААРЖЫР

Республикада хөй ажы-төлдүг амыдыралчы өг-бүлелерниң саны хөй. Бо үндүрүлгеде Турсуновтарның интернационалчы аныяк өг-бүлезин номчукчуларга таныштырар-дыр бис. Өгнүң кыс ээзи Аурика Кызылда «AZIMUT Отель Кызыл» аалчылар бажыңында “Zaffiro» СПА төптүң администратору болуп ажылдап турар.
Аурика чаш турда ада-иези хараалаан чок болган. Төрээн чери – Кур-Чер суур. Кырган ада-иези, кады төрээн улузу-даа чок. Ол эгезинде чаштар бажыңынга, улаштыр школа-интернатка өскен. Кызылдың мэриязы өскүс кыска хөй-ниити чуртталга бажыңынга бир өрээлди берген. Амыдыралчы кыс Кызылдың экономика болгаш эрге-хоойлу техникумунга маркетолог мергежилди чедип алгаш, “Спортлэнд” садыынга ажылдай берген. Ооң ээлери Айдың биле Галина Монгуштарның кезээде деткип чораанын Аурика чылыы-биле сактып чоруур. Амыдыралчы кыс ажылдавышаан, бот-өөредилге-биле Сибирьниң херег­лекчилер кооперациязының университединге дээди эртемни (бухгалтер) чедип алган.
Аурика Турсуновага өг-бүлези делегейде эң эргим. Ол дээрге ынак эжи, ажы-төлү... “Өөм ээзи Дальмурат-биле киноларда дег садыгга ажылдап тургаш таныжып алган мен. Ынчан куртка садып алган кижи. Кады чурттаанывыстан бээр 5 чыл ашкан. Дальмураттың энерел сеткилдиг ачазы Арипжан Курбанович ада-иемни солаан эргим кижим. Кырган-ачазы уйнуктарын эмин эрттир чассыдар. Ооң ачызында ада-иениң ынакшылын болгаш эргеледиин билген мен. Арипжан Курбановичиниң деткимчези эвес болза, биске хөй ажы-төлдүг аныяк өг-бүлеге амыдырап-чурттаары берге турган. Өөм ээзи уйгур омактыг. Кызылда 55-ки тускай мото-адыгжы (даг) бригадазында шеригжи. Ол мени кезээде деткип, сагыш човап чоруур. Дальмурат-биле чаа таныжып турган үевисте мээң хөй санныг эш-өөрүмнүң аразында кандыг-даа омак-сөөк кижи барын магадаар кижи. Чүге дизе бис хөй националдыг республикада чурттап турар болгай бис. Черле ынчаш эки кижи-биле чүге эдеришпес деп.
Чаштар бажыңындан тура кады өскен төрээн угбам “бурганнай” бээрге, меңээ улуг чидириг болган. Ынчан өскүс арткан дөрт дуңмаларымны азырап алдым. Амгы үеде 6 уруглуг бис. Улуу Саин-Белек 18 харлыг. Кызылдың 14 дугаар школазының 10-гу классчызы. Гилена Кызылдың 8 дугаар школазында сески класста, Ангелина бешки класста, Давид ийиги класста өөренип турар. Хеймерлери Евгения биле Дильшат уруглар садында. Уругларывыстың төрүттүнген хүннерин албан-биле бүдүн өг-бүле чыглып алгаш эрттирер бис. Хөй болганывыс-биле байырлалдарда 3 тортту садар. Чайын Хадың, Дус-Хөлге, кыжын “Тайга” стан­ция­зынга дыштаныры чаңчыл болган” – деп, Аурика өг-бүлезин таныштырды.
Турсуновтарның интернационалчы улуг өг-бүлези ипотека-биле дөрт өрээлдиг чер бажыңны садып алган. Ооң девискээринде чунар-бажың, улуг огород база бар. Ажы-төлүн бичиизинден тура ажыл-агыйга өөредип кижизидип турар. Чер бажың ажылы черле төнмес болгай. Саин-Белек өөренгеш келгеш, печказын одаар, суглаар, дуңмаларының онаалгаларын хынаар. Гилена биле Ангелина аъш-чем кылыр, бичиилери бажың-балгат эмгелээр дээш баар. Уруглары эът биле картофельден чем кылырынга ынак. Бо өг-бүледе уруг бүрүзү кылыр ажылдыг: бажың ажылындан аңгыда даштын огородунга картофель, ногаазын тарыыр, оът, чашпанын аштаар, дүжүдүн ажаар... Аурика бажыңынга кээп турда, 23.00 шак чеде бээр. Хүнзедир ажылдаан авазын уруглары албан-биле манап алыр чаңчылдыг. Олары “Авам чедип келди!” дээш уткуй халып кээрге, шылаанын-даа уттуптар. Авага ол дег улуг өөрүшкү кайыын турар. Улуг оглу школа дооскаш, шериг кафедразынче кирип алырын Аурика күзеп чоруур.   
“Уругларывыс бичиизинден тура бисти оларның келир үези дээш кайы хире кызып ажылдап турарывысты көрүп турар. Олар база бистен үлегерлеп, бүгү-ле чүүлдү боттарының күжү-биле чедип алыр кылдыр кижизидип турар бис. Чедимчелиг чуртталга чүгле кижиниң бодундан хамааржыр. Күш-ажыл кижини каастаар дээр болгай" – деп, Аурика онзалап демдегледи. 
Тывада беш сылдыстыг бирги аалчылар бажыңынче ажылдакчыларның шилилгези кончуг шыңгыы турган. «AZIMUT Отель Кызыл» аалчылар бажыңының өрээлдер фондузунуң директору Елена Латушкина-биле кады чугаалажылга үезинде мени дыка эки хүлээп алган. Администратор кижи кезээде эвилең-ээлдек болурундан аңгыда, аалчыларга бүгү-ле таарымчалыг байдалды тургузар ажылдакчы болур. Мында ажылдаанымдан бээр бир чыл ажа бердим” – деп ажылын таныштырды.   
Тыва чон шагдан бээр чаш уругларны боттуу азы өскении деп ылгавас, деңге көөр чораан. Эптиг демниг, улуг аалга чаштар дээш сагыш човаашкын, кичээн­гей, оларга ынак сеткил черле сагыттынып чораан чаагай чаңчыл. Аурика боду бүдүн өскүс болгаш, угбазының уругларын боданмайн-даа азырап алган. Ол дуңмаларын өскүссүретпейн, бодунуң ажы-төлү дег өстүрүп чоруур. 
ТР-ниң Чазаа өскүс уругларны деткип турарын билир бис. Эрес-кежээ улус бажың, чери барда, боттарынга таарымчалыг байдалды тургузуп, бажыңын улгаттырып, чунар-бажың, машина тургузар черни тудуп ап, огородун чедер кылдыр тарып алыр. Ынчалза-даа оларның аразында бажыңының девискээри куруг чашпан апарганнары бары чажыт эвес. Бо чүүлүмнүң маадыры бодунуң кызымаккай күжү-биле амыдырал-чуртталгазында салып алган сорулгаларын чедип алган. Ол өскелерге үлегер-чижек. Бурунгаар көрүштүг кижилер черле ындыг. 
Шончалай  ХОВАЛЫГ.
Авторнуң тырттырган чуруктары.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.