1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ЧААГАЙЖЫДАР, АРЫГЛААР, ХӨГЖҮДЕР

Тус черниң депутады М. Ооржак.
 
Чылдың-на апрель, май айларда арыглаашкын, чаагайжыдылга ажылдарын чорудары чаңчыл апарган. Субботниктер найысылал Кызыл хоорайга, кожууннар төптеринге, суурларга болуп эрткилээн. 
Хову-Аксы – Чеди-Хөл кожууннуң төвү, ийи каът чаагайжыды туттунган бажыңнарлыг, хоорай хевирлиг улуг суур. Хову-Аксының чону хар эриирге, март төнчүзүнде-ле бок-сагын аштап арыглап эгелээн. Ол ажыл ам-даа уламчылап турар. Суурнуң кудумчулары арыг-силиг, долгандыр арга-эзимниг бедигээште турар болгаш онза чараш көстүр. 
Амгы үеде Чеди-Хөл кожуунну аныяк удуртукчу Сергек Хертек башкарып турар. Бо хүннерниң сан-чурагайы-биле алыр болза, кожуунда ниитизи-биле 7800, а чүгле Хову-Аксында 3800 чурттакчы бар, оларның иштинде 900 ажыг кижи орус омактыг. 
Кожууннуң бурунгаар хөгжүлдези удуртукчуларындан кончуг хамааржыр. Хову-Аксынче ээп кирерге-ле, коммунал ажыл-агыйында септелге ажылдары чоруп турарын кижи дораан-на эскерип каар. Чамдык оруктарны машина эртпес кылдыр дуглапкан, чылыдылга шугумун каскаш, изиг, соок суг дамчыдар хоорзаларын чаартып турар. Черле ынчаш часкы үе болгаш, ында-мында девискээрлерни боктан аштап арыглап, чаарткан, чадаң ыяштарны тарып олуртуп турар. 
Бо 2018 чылда кожуун тургустунгандан бээр 25 чыл оюн демдеглээр. Чеди-хөлчүлер мугур байырлалын тараа, ногаа быжып турар үеде, күзүн демдег­лээр сорулгалыг. Ынчангаш санитарлыг арыглаашкын ажылдарын калбаа-биле чорудуп, ниитизи-биле 71 тонна бокту чүдүрүп, суур девискээринден ырадыр сөөртүп төккен. Улуг арыглаашкын ажылдарынга албан организация черлериниң ажылдакчылары, ажылчыннар болгаш чурттакчы чон шупту идепкейлиг киришкен. Кожазында Таңды кожууннуң арга-арыг ажыл-агыйындан чаш өзүмнерни болгаш чадаң ыяштарны садып алгаш, тарып олурткан дээрзин кожуун чагыргазының даргазының амыдырал-хандырылгазының талазы-биле оралакчызы Николай Данзы чугаалап турар. 
Хову-Аксында чаагайжыды туттунган ийи каът бажыңнарның коммуналдыг ажыл-агыйын Надежда аттыг башкарыкчы компания харыылап турар. Чиңгине директору Вячеслав Сайын-оол 65 бажың-балгаттың арыг-силиин тудары-биле 33 ажылчыннарны чаагайжыдылга ажылдарынче хаара туткан. 
Башкарыкчы компанияда 3 улуг техника бар. Суурнуң каът бажыңнарының чанында бок төгер улуг савалар (контейлер) чок, ол багай. Ындыг-даа болза чурттакчылар боттары-ла бок төгер машиналар кээрге, чыып белеткеп алган богун машинаже чүдүрүп бээрлер, мындыг чурумга чаңчыга бергеннер. Ол-ла чуртталга бажыңнарының чоогунда бичии уруглар ойнаар шөлдерни шевергини кончуг кылып каан. Тус черниң депутады Мира Ооржактың чугаазы-биле алырга, уругларының ойнаар шөлү чок боорга, чурттакчылар сүмелешкеш, февраль, март айлардан тура бо девискээ­рин арыглап, белеткеп алганнар. Бичии уругларның ойнаарынга эптиг чайганыыш­тар болгаш өске-даа дериг-херекселдерни каастап тургаш кылган. Чамдык бажыңнарның чанында Таиландыда ышкаш пальмалар-даа өзүп турар. Cуурнуң идепкейлиг хөй-ниитичилери Екатерина Михаиловна, Зоя Ондаровна баштаан чурттакчылар сүмелешкеш, чурттап орар девискээрин чаагайжыдып алганы онзагай. Чечектерни, чаш өзүмнерни тарып алган, пальмаларны тывызык шевери-биле кылып кааны кайы ырактан илдең.  
1980 чылдар үезинде Хову-Аксынга ногаа тарып өстүрер теплица ажыл-агыйы турганын улус сактыр. Ам ооң орнунда ажык шөлге чаагайжыттынган 2-3 каът чуртталга бажыңнарын тударын планнап турар. Ынчангаш ол девискээрниң богун аштап арыглап каан. 
Ася Тюлюш.
Авторнуң тырттырган чуруктары.  

Рубрика: 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.