1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ТӨЛЕВИЛЕЛДЕРНИ ӨӨРЕНИП КӨӨР

Чоокта чаа ТКУ-нуң Колхозная кудумчузунуң 125 дугаарлыг бажыңында чаа корпузунуң хуралдаар залынга республиканың Инженерлер ассоциациязының дээди чөвүлелиниң хуралы болуп эрткен. Хуралдың ажылынга ТР-ниң Чазааның Даргазының оралакчылары А. Брокерт,   М. Тунев олардан аңгыда, республиканың яамы, ведомстволарындан чалаткан төлээлер киришкен.
Хуралды Инженерлер ас­со­циациязының дээди чө­вүлелиниң даргазы Карим Сагаан-­оол ажыткаш, хүн айтырыын­га 4 чүүл айтырыгны сайгарып чу­гаалажырын саналдаан: 1. Рес­публиканың яамы болгаш ведомстволарынга ажылдааш, киирип келгени төлевилелдерге экспертиза чорудары-биле Инженерлер ассоциациязының ке­жигүннерин адыр аайы-биле секцияларга хуваарының дугайында. 2. Техниктиг тус­кай эртемниглерниң билиг-мергежилиниң профессионал стандарттарга дүгжүрүнге хамаарыштыр аттестация эрттиреринге белеткел хемчеглериниң дугайында. 3. Республика девис­кээринде турар малчын турлагларга хүн энергиязы-биле ажылдаар станцияларның массалыг ажыглалын шиңгээдип алырының оруктары. 4. Кызыл хоорайның девискээринге агаарны хирлендирбези-биле чурт­талга бажыңнарын чылыг-биле хандырарының альтернативтиг хевирлерин шиңгээдип алырының оруктары.
Бирги айтырыг талазы-биле дыңнадыгны К. Сагаан-оол кылгаш, республиканың Инженерлер ассоциациязының дээди чөвүлелинде 25 кежигүн бактаап турарын чугаалааш, республиканың экономиказының адыр аайынче беш секцияга оларны хуваарын санал­даан. Ол дээрге «Энергетика, харыл­заа, чуртталга-коммунал ажыл-агыйы (ЧКАА)», «Көдээ ажыл-агый, арга-арыг ажыл-агыйы болгаш экология», «Орук-транспорт комплекизи», «Тудуг», «Үлетпүр» секциялары болур.
Чөвүлел кежигүннери санал-биле чөпшээрешкен соонда, тус-тус секцияларның удуртукчуларын соңгаан. «Энергетика, харылзаа, чуртталга коммунал ажыл-агыйы» секцияның удуртукчузунга ТКУ-нуң «Хоорай ажыл-агыйы» кафедразының эргелекчизи, доцент, техниктиг эртемнерниң кандидады Алдын-кыс Дадар, «Көдээ ажыл-агый, арга-арыг ажыл-агыйы болгаш экология» секциязының – көдээ ажыл-агый сайыдының оралакчызы Дмитрий Долгополов, «Орук-транспорт комплекизи» секцияның – өөредилге комбинадының директору­ Сер­гей Белоусов, «Тудуг» секция­зының – ТКУ-нуң профессору, техниктиг эртемнерниң док­тору Борис Кара-Сал, «Үлетпүр» секциязының удуртукчузунга Евгений Лавренов олар соң­гуткан. ТР-ниң Чазааның Даргазының ора­лакчызы А. Брокертти Инже­нерлер ассоциациязының деткимче чөвүлелиниң кежигүнүнге чаңгыс үн-биле соңгаан.
Хуралдың ийиги айтырыының талазы-биле ТР-ниң Күш-ажыл яамызының килдис эргелекчизи Чечек Яндак илеткел кылгаш, күш-ажыл хоойлузунда өскерилгелерге хамаарыштыр делгереңгей тайылбырны берип, айтырыгларга харыылаан.
ТР-ниң көдээ ажыл-агый сайыдының оралакчызы Дмит­рий Долгополов хуралдың үшкү айтырыынга хамаарыштыр дыңнадыг кылгаш, республика девискээринде амгы үеде нии­ти­зи-биле 2843 малчын турлаг­лар барын, оларның иштинден 1669 кыштаг-биле соталыг харылзаа ажылдап турарын, электри чырыы-биле хандыртынган кыштаглар бар-даа болза, малчыннарның хөй кезии караңгы черде чурттап олурарын хараадал-биле демдеглээн.        
Сөөлгү үеде хүн энергия­зы­ның күжү-биле ажылдаар бичии хемчээлдиг электри станцияларын Россияның чамдык регионнарында, Моолда калбаа-биле ажыглап турарын массалыг информация чепсектеринде бижип, көргүзүп турар. Оларны кандыг-даа кадыр-берт, орук-чирии чок черлерге кылып ап болур дээрзин чижектер бадыткап турар. Чижээ, Таңды кожууннуң Балгазын девискээринде Балдырганныг деп черде чурттап олурар Прай-оол Ензак, Кызыл кожууннуң Кур-Чер суурнуң чоогунда чурттап турар малчын Каң-Демир Куулар бо хевирлиг бичии станцияларны кыштагларында ажыглап турарлар.
Шыдал-быралыг кижилер электри станциязын боттары саткаш, эптеп кылып ап турар. А акша-көпеек чок кижилер канчаарыл? Акшаландырыышкын айтырыын канчаар шиитпирлеп болурул? Көдээ ажыл-агый яамызының специалистериниң санап турары-биле алырга, хүн энергиязы-биле ажылдаар­ станцияларны өскээртен садып алырының орнунга, ону республикага бүдүрерин шиңгээдип алыр болза, чарыгдалдар эвээш болур. Бо талазы-биле Россияның эртемнер академиязының Сибирь салбырының Тывада эртем-шинчилел институдунуң эртемденнери-биле ажылды эгелей берген бис дээрзин ол дыңнаткан.
Дараазында РЭА-ның Сибирь салбырының Тывада эртем-шинчилел институдунуң биче эртем ажылдакчызы, инженер-металлург Григорий Монгуш амгы үеде институттуң ажылдап кылып турары хүн энергиязы-биле ажылдаар электри станцияларының алды хевири-биле таныштырган.
«Кызыл хоорайның девискээ­ринге агаарны хирлендирбези-биле чуртталга бажыңнарын чылыг-биле хандырарының альтернативтиг хевирлерин шиңгээдип алырының оруктары» деп илеткелди ТКУ-нуң доцентизи, техниктиг эртемнерниң кандидады Алдын-кыс Дадар кылган. Ооң соонда санал-онал солчуушкуннары болган.
ТР-ниң Чазаа биле ТР-ниң Инженерлер ассоциациязының аразында Дугуржулга езугаар яамы болгаш ведомстволарның адырлар аайы-биле киирип турары төлевилелдеринге экспертиза чорударда, республиканың Инженерлер ассоциациязының дээди чөвүлелиниң чөпшээрежилгезин ыяап-ла алган турарын, тускай эртемниглерниң билиг-мергежилин бедидер төптү ажыдарынга хамаарыштыр санал-оналдарын киирип, яамы, ведомстволар-биле кады өөредилге албан черлериниң сургуулдарының ортузунга профессионал угла­ныыш­кынныг ажылдарны док­таа­мал чорударын хуралдың шиитпиринде айыткан.
Даш-оол МОНГУШ.

 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.