1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ТЫВА, АЛТАЙ ТЕАТРЛАР ДЕЛГЕРЕЗИН!

“Театр чылы – Бүгү-рос­сийжи театр марафону” төле­вилел 2019 чылдың январь 18-те Москваның Мариинск театрының Владивосток хоорайда Приморье сценазындан эгелээш, Владивостоктуң драма театрының Хабаровскиниң хөгжүм театрының сценазынга көргүзүглери-биле уламчылаан. Бүгү-российжи театр марафону оон ыңай Сахалин ортулукта Южно-Сахалинск, Камчатка чартык ортулукта Петропавловск-Камчатский хоорайларның театрларынга четкеш, дедир эгилгеш, Магадан, Якутск, Улан-Удэ дээш Ыраккы Чөөн чүктүң болгаш Сибирьниң өске-даа хоорайларын таварааш, Даг-Алтайдан Тывага келгени бо. 
Театр чылынга тураскаадып кылган, эрте-бурунгу грек амфитеатрның хевиринге дөмей тускай сүлде демдекти Павел Кучияк аттыг алтай национал  театрның артистери Тываның Виктор Көк-оол аттыг национал театрының артистеринге дамчыдып бээри дээш, бистиң республикада боттарының шиилери-биле аалдап чедип келген. 
Акы-дуңмалышкы тыва бол­­гаш алтай театрларның “Театр­ чылы – Бүгү-российжи театр марафону” төлевилелге киржилгезиниң, ооң-биле хол­баштыр чогаадыкчы ка­ды ажыл­дажылга болгаш ал­тай артистерниң Тываның көрүк­чүлеринге бараалгадып келген шиилериниң дугайында парлалга конференциязы март 12-де Тываның национал хөгжүм-шии театрының музейинге эрткен. Аңаа Алтай национал театрның кол режиссёру Эмма Иришева, ол театрның кол чурукчузу Валерий Тебеков, актёрлар Айдар Унатов, Александр Майманов суглар база киришкеннер.
Бүгү-российжи театр мара­фо­нунуң олимпийжи отка дөмей­зимээр сүлде демдээн тыва театрга дамчыдып берип, бистиң театрның шиилерин көргүзери алтай театрга дыка шыңгыы харыысалга, ынчангаш сагыш-сеткиливис дыка хөлзеп тур деп алтай театрның кол режиссёру Эмма Иришева журналистерге чугаалаан.
“Үениң болгаш көрүкчүлерниң шылгалдазын эрткен шиилерни бараалгадып келдивис – деп, алтай театрның кол чурукчузу Валерий Тебеков дыңнаткан. – Олар дээрге Н. Гогольдуң өлүм чок “Ревизору”, алтай драматург Павел Кучияктың “Чейнеш” деп шиизи болгаш бичии көрүкчүлерге “Шёлковая кисточка” (Торгу салбак) деп ойнаарактар шиизи. “Чейнеш” деп шииниң утказы Виктор Көк-оолдуң “Ха­йыраан боду”-биле дөмейзимээр. Павел Кучияк биле Виктор Көк-оолдуң аттары алтай болгаш тыва шии уран чүүлүнде кожа турар, олар кажан-даа уттундурбас. “Чейнеш” шиини сөөлгү тургузарда, революсчу утканы чавырылдырып, маадырларының сагыш-сеткилиниң байдалын илередиринче режиссёрнуң болгаш актёрларның чогаадыкчы ажылын угландырган, алтай национал утка-шынар ында сиңген, ол кажан-даа бо шииге балалбас” – деп, ол демдеглээн.
Шаг-төөгүден бээр эп-найы­ралдыг кожа-хелбээ чурттап келген алтай болгаш тыва чон­нарның амыдырал-чуртталгазы, культуразы, чугаа-домаа  дөмейлешкек, ынчангаш “Чейнешти” көрүкчүлерге алтай дылга бараалгадыр.
Тыва болгаш алтай театр­ларның сайзыралынга улуг үлүүн киирген ат-сураглыг режис­сёр Иван Забродинни база парлалга конференциязының үезинде сактып чугаалашкан. Иван Степанович 1936-48 чылдарда Даг-Алтай хоорайның театрынга ажылдап турган. Ол баштай театр студиязын организас­тааш, ону театр кылдыр тургузарынга улуг үлүг-хуузун киирген. Режиссёр Иван Забродин 1939 чылда Павел Кучияктың “Чейнеш” деп шиизин сценага тургус­кан. Чогум-на “Чейнеш” алтай шии уран чүүлүнүң классиктиг үлегер-чижээ болу берген. 1950-1956 чылдарда Иван Степанович Тываның хөгжүм-шии театрының кол режиссёрунга ажылдап, тыва шии уран чүүлүн сайзырадырынга улуг рольду ойнаан. Ооң режиссёр салым-чаяанын совет күрүне болгаш көрүкчүлер РСФСР-ниң алдарлыг артизи, Тыва АССР-ниң улустуң артизи деп хүндүлел аттар-биле бедик үнелээн. Иван Забродинниң ады алтай болгаш тыва шии уран чүүлүнге кажан кезээде уттундурбас, чүгле бо чижек безин “Театр чылы – Бүгү-российжи театр марафону” төлевилел чүү хире улуг төөгү ужур-уткалыг болуушкун-дур дээрзин бадыткап турар-дыр деп парлалга конференциязының киржикчилери демдеглээннер.
Алтай театрның Тываның көрүкчүлеринге бараалгадыр шиилеринде онзагай салым-чаяанныг актёрлар кол рольдарны ойнап турар. Россияның алдарлыг артизи Александр Майманов алтай сценага 80 ажыг рольдарны ойнаан. Алтай Республиканың Чазааның чыл­дың-на тыпсып турары театр уран чүүлүнүң  шаңналдарының “Эң эки эр роль” деп номинациязының шаңналын, Н.Го­гольдуң “Ревизор” деп комедия­зында хоорай чагырыкчызының ролюн бир янзы ойнааны дээш, 2016 чылда Александр Амырчиновичиге тывыс­кан. Ат-сывы алтай болгаш совет чурулга уран чүүлүнде арткан салым-чаяанныг чурукчу Чорос Гуркинниң ролюн ойнап, ооң овур-хевирин онзагайы-биле илереткени дээш, 2017 чылда Александр Майманов Чорос Гуркин аттыг шаңналдың лауреады болган. Чорос Гуркин эрткен вектиң эгезинде Тывага кезек када чурттап турган, ооң чуруктарының бирээзи Таңды ко­жууннуң Кочетов суурнуң чурт-шинчилел музейинде бар дээрзин демдеглеп каары артык эвес боор. (Ону меңээ Тывага ажылдап турган алтай журналист Александр Матин чугаа­лаан – авт.)
Алтай театрның сценазында көскү аныяк актёрларның бирээзи Шепкин аттыг театр училищезиниң доозукчузу Айдар Унатов. Н. Гогольдуң “Ревизор” деп комедиязында ревизорнуң ролюн ойнап турар. Ол чүгле салым-чаяанныг актёр эвес, а талантылыг хөгжүмчү, Алтай национал театрның шиилериниң хөгжүм каасталгазынга киржип келген. Айдар Унатов чүгле Алтайның болгаш Россияның сценаларынга эвес, а Кыдаттың, Белгияның, Швецияның дээш Европа чурттарының хөй кезииниң сценаларынга ойнап каапкан. Чогаадыкчы ажылынга чедииш­киннери дээш Россияның Президентизиниң культура облазынга стипендиязынга 2017 чылда төлептиг болган.
Тываның Виктор Көк-оол аттыг национал театрының директорунуң регионалдыг болгаш даштыкы харылзаалар талазы-биле оралакчызы, билдингир драматург Чылгычы Ондар “Театр чылы – Бүгү-российжи театр марафону” төлевилелдиң Россияның Тыва болгаш Даг-Алтай ышкаш девискээрлеринде театрларының моон соңгаар хөгжүлдезинге салдарын парлалга конференциязынга чугулалап демдег­лээн. Бо төлевилелдиң ачызында Тываның национал театры чаа 2 автобусту, шиилер тургузарынга 4 сая рубльди алган. Бо чылдың май айда Москва, Санкт-Петербург болгаш өске-даа хоо­райлардан театр критиктерин Тываже чалап, оларга шиилерни көргүзүп, тыва театрның чогаа­дыкчы ажылын сайгарарын, Санкт-Петербургтан театрның техниктиг ажылдакчыларын чалап, мастер-класстар эрттирерин планнаанын Чылгычы Ондар журналистерге дыңнаткан.
Делегейге ат-сураа алгаан салым-чаяанныг тыва артист Максим Мунзуктуң уруу, ТР-ниң культуразының алдарлыг ажылдакчызы, Тываның национал театрының архивариузу Светлана Максимовна Мунзук: “Бистиң көрүкчүлеривис кайгамчыктыг чон боор, олар алтай театрның шии­лериниң билеттерин шуптузун садып алгаш барганнар-дыр” – деп дыңнаткаш, аалчыларга чедиишкинниг гастрольдарны күзээн. 
Март 12-де Алтай национал театрның артистери Н.Гогольдуң “Ревизор” деп комедиязын көргүскен. А ооң мурнуу чарыында Театр чылы – Бүгү-российжи театр марафонунуң  сүлде демдээн Алтай национал театр Тываның национал театрынга байырлыг байдалга дамчыдып берген. Алтай Республиканың культура сайыды Ольга Антарадонова сүлде демдекти Тыва Республиканың культура сайыдының оралакчызы Виктор Чигжитке тыпсып тура, тыва театр Бүгү-российжи театр­ марафонун чедиишкинниг уламчылаа­рын күзээн. Тываның национал театрының директору Станислав Ириль: “Алтай болгаш тыва театрлар делгерезин!” – деп йөрээл салган.
Бүгү-российжи театр марафонун Тываның күрүнениң ойнаарактар театры уламчылаар. Марафоннуң сүлде демдээн Иркутск хоорайга март 17-де чедирип, иркутчуларга “Аразындан суг акпас алышкылар”, “Тойлу” деп шиилерни көргүзер. 
Театр чылы – Бүгү-российжи театр марафонун эрттирери делегейге көстүп көрбээн болуушкун-дур. Кайы-даа чуртка ындыг чүүл турбаан. Бөмбүрзектиң чартыының чартыын ээлээн Россия ышкаш улуг девискээрлиг күрүнениң шупту регионнарын Театр марафону эргээш, барыын чүкте озалааш чыдар девискээри Калининград областка барып чедер. Марафоннуң түңнел чадазын Москвага доозар.
Шаңгыр-оол Моңгуш.
Арслан Аракчааның, Алдынай Салчактың  
тырттырган чуруктары.

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.