1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ОРУК АЙТЫР СЫЛДЫС

Аныяктар – идегеливис, бүзүреливис

ТР-де Иштики херектер яамызының албан черинден дашкаар хайгаарал килдизиниң Кызыл хоорайда салбырының полицейжи чолаачызы 28 харлыг сержант Шолбан Ондарны бо үндүрүлгеде номчукчула­рывыска таныштырар-дыр бис.

Шолбан чоокта чаа Чечен Республикаже бирги ажыл-агыйжы сургакчылааш­кынын эрттиргеш келген. Ол Ханкала суурга шеригжиткен өөредилгелерге, белеткелдерге киржип, Грозный хоорайдан 138 километр черде турар хыналда-эрттирилге пункту­зунга частыышкын болган черге база четкен. Аңаа ийи өлүрүкчү-дээрбечилер боттарын чазылдырган. Аас-кежик бооп бистиң оолдарывыс дириг арткан.

“Төрээн черим Сүт-Хөл кожууннуң Ишкин сууру. Шериг албан-хүлээлгемни Красноярск хоорайның ИХЯ-ның кезээнге 2008-2009 чылдарда эрттиргеш, улаштыр республиканың ИХЯ-ның “Камгалал” федералдыг күрүне бүдүрүлгезинге ажылдап эгелээш, 2012 чылда мында келгеним бо. Чечен Республикаже 2015 чылдың ноябрь айда аъттаныпкан бис. Алды ай иштинде бистиң кезээвиске байдал чүгээр болду. Бис аңаа шеригжиткен өөредилгелерге киржип, Дагестан Рес­публикаже шериглерниң, чүък үделгези дээш, оон-даа өске ажылдарны хүн чуруму езугаар күүседип турдувус. Маңаа чаа кээп турувуста, Красноярск хоорайның оолдары, чанарынга чедир 11 хонук артарга, дайынзырактар-биле аткылажыышкынның түңнелинде чок болганы хомуданчыг. Бо коргунчуг болуушкун сагыш-сеткилимде артып калган.

Шериглерниң хей-аъдын көдүрери-биле шериг кезээнге концерттерни база көргүзүп турду. Мен аңаа “Авам үнү” деп ырыны күүсеткеш, хүндүлел бижик-биле шаңнаттым. Аңаа Россияның ИХЯ-ның ажылдакчыларының ортузунга чадаг-чарышка бистиң отрядывыс команда аайы-биле 2-ги черге, а бодум 3-кү черге төлептиг болдум. Халыырынга бичиимден тура ынак мен. 2007 чылда, школачы чылдарымда Сүт-Хөл кожуунга  чадаг-чарышка 10 километр чедир дистанцияга рекордту тургускан-даа мен. 2014 чылда найысылалга болган “Нацияның крозу” деп Бүгү-российжи массалыг чадаг-чарышка I черни алганым база спортчу чедиишкиннеримниң бирээзи. Тываның чыынды ко­мандазының командири Родион Ооржак бистерни волейбол, футбол дээш, өске-даа спортчу маргылдааларже эвилелдеп, удаа-дараа киириштирип турар. Республика чергелиг мөөрейге “Тергиин полицейжи – 2014” аттың эдилекчизи болганымга аажок өөрээн мен” – деп, ол чугаалады. Ооң чугаазындан ол биче сеткилдиг, мөзү-бүдүштүг, эш-өөрзүрек, улугну улуг, бичени бичии деп хүндүлеп, үнелеп билир кылдыр кижизиттинген дээрзи илдең. 

Шолбанның ажылдаар черинде ооң хүндүлел бижиктерин, чуруктарын хөйү-биле аскан болду. Аңаа эрес-дидим чоруу дээш “Дайынчы хөделиишкиннерниң хоочуну”, “Полицияның тергии­ни” хөрек демдектерин 2016 чылда тывыскан. Бо бүгү ооң эр тура-соруктуунуң, төлептиг чоруунуң, эрес-дидиминиң, удуртулгазының, эш-өөрүнүң чоргааралының бадыткалы-дыр.

“Эрткен чылын күзүн ажылдап турувуста, 30-35 хар үези тыва акый биске келгеш, бир танывазы кижи ооң соталыг телефонун күш-биле былаап алгаш барганын дыңнаткан. Телефон орлаан кижиниң даштыкы овур-хевирин когараан акыйның чугаалааны-биле билип алгаш, изиг дээрези-биле кем-херек үүлгедикчизин дилеп тыпкан бис. Мындыг хевирлиг кем-херек үүлгедикчилерин бир хүнде 3-4 чедир тудуп турар бис” – деп, Шолбан чугаалады.      

Мөгелер чурту Сүт-Хөл кожуунга төрүттүнген Шолбан хүрежиринге бичии­зинден тура ынак. Спортчу болурундан аңгыда  ол ырлаарынга база хандыкшылдыг. Амгы үеде ооң планында – дээди өөредилге черинге юрист мергежилди чедип алыры. Ооң бодалы-биле эр кижи сөглээн сөзүнге ээ болур, кезээде спорт-биле холбаалыг, эр тура-соруктуг, улугну улуг, бичени бичии деп хүндүлээр, шажын чүдүлгелиг болур. Бо шынарлар езулуг эр кижиге дорт хамааржыр. Ынчангаш бо бүгүге дүгжүр дээш, эр кижи бүрүзү кызар апаар дээрзин ол онзалап демдегледи.

Аныяк полицейжиниң мурнунда салдынган сорулгалары ыяап-ла боттаныр дээрзинге бүзүрел улуг. Шолбан дээрде авыдайы ышкаш, өзүп орар аныяк-өскенге шын орук айтыр чырык сылдызы болзунам.

Кысказы-биле

Сылдызы скорпион.

Чылдың дөрт эргилдезиниң ынак үезикүс.

Сөөлгү номчаан ному – Владимир Сумакинович Биче-оолдуң “Спорт, культура – салым-чолум...”

Ынак чемиманчы, бууза.

Yлегер алыксаар, дөзексээр кижизи Чаан мөге Эрес Кара-Сал.

Эң-не ынак байырлалыШагаа.

Бирги башкызыЧылбак Семис-ооловна Ондар.

Төөгүде кирген ат-алдарлыг кижилерден кымны онза­лаар – Россияның Маадыры, камгалал сайыды – Сергей Күжүгетович Шойгу.

Ынак өңү көк.

Чуртталгада кыйгызыулугну улуг, бичени бичии деп хүндүлеп чорууру.

Ынак чогаалчызыАнтон Yержааевич Күжүгет.

Хостуг үезин канчаар эрттириксээрспорт-биле харылзаалыг оюннар ойнаксаар.

Ынак дириг амытаныдиис.

Эр кижи кандыг болур ужурлугул биче сеткилдиг.

Кыс кижи кандыг болур ужурлугулэвилең-ээлдек.

Каяа, канчаар дыштанык­саарылТываның эм-шынарлыг аржааннарынга.

Спорттуң кандыг хевирлерин сонуургаарылчадаг-чарыш.

Кижилерниң кандыг аажы-чаңын үнелээр шынчызын.

Сагыжын өйүп чоруур чүүл – аныяк-өскенниң арагаже сундулап чорууру…

Шончалай  ХОВАЛЫГ.

№65 “Шын” 2016 чылдың июнь 11

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.