1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

НАЙЫСЫЛАЛ, САЙЗЫРА-ЛА

«Чаңгыс демниг Россия» партияның эгелекчи саналы-биле 2017 чылдан эгелеп чуртта «Таарымчалыг хоорай хүрээлеңин тургузары» федералдыг төлевилел боттанып эге­лээн. Ук төлевилел 2022 чылга чедир уламчы­лаар. Ооң кол сорулгазы – амгы үеде хоорай ин­фраструктуразының комп­лекстиг хөгжүлдезин хандырары. 

Федералдыг бюджеттен саң-хөө акша-хөреңгизин алырда, аңаа немей акша киириштирилгезин хандырып шыдаар республиканың үш хоорайы – Кызыл, Ак-Довурак болгаш Шагаан-Арыгдан төлевилел күүселдезиниң эге чадазын эгелээр деп шиитпирлээн. А хоорай хүрээлеңин өскертир талазы-биле план езугаар, чурттакчы чоннуң арга-сүмезин өөренип көрбүшаан, чаагайжыдылганың чаа дүрүмнерин бадылаары көрдүнген турган.

Кызылдың чурттакчылары март 18-те үш хөй-ниити девис­кээрин шилип, бадылаан. Ол дээр­ге «Ангарский» сесерлиин,­ хөй-ниити транспорт док­таар чер­лерни чаарты кылыры, Аныяк­­тар парыгының чаагайжыдылгазын уламчылаары.

Найысылалдың төрүттүнген хүнүнүң бүдүүзүнде Ангарск бульварының кудумчузунда­ сесерликтиң байырлыг ажы­дыыш­кыны эрткен. Тус микро­районнуң чыглып келген чурт­такчыларының болгаш хөй санныг уругларның өөрүшкүзүн Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оол үлежип, байыр чедирген. 

– Уруг-дарыгны өөртүрү – улуг аас-кежик. Ногаажыткан чаа сесерлик оларның школа­же оруун каастаан. Мооң мурнунда уруглар караңгы үеде улуг даштарга тептигип, кээп дүжүп турган болза, амгы үеде мында дески орук, ногаан аяң, ойнаар шөлчүгештер, чазын школачылар-биле кады олурткан хадың биле хады сесерлии бар. «Чаңгыс демниг Россия» партияның «Таарымчалыг хоо­рай хүрээлеңин тургузары» федералдыг төлевилелдиң ачызында найысылалдың аңгы-аңгы кезектеринде кагдынган черлерни чаартып, чаагайжыдар аргалыг апарган бис. Ангарск бульварының оруктары база септеттинген. Сеткилимниң ханызындан байыр чедирип тур мен. Кады найысылалывысты улам-на каас кылыылыңар! – дээш, уругларның өткүт үннери чаңгыланып турар сесерликти сонуургап көрген.

Уруглар өөрүшкүзүн чажырбайн, Тываның Баштыңы-биле чурукка тырттыржып шаг болган. 

Сесерлик­те ойнап-хөг­лээн бичии чаштар-ла эңмежок. Уруглар ойнаар өңгүр шөлчүгеш­тер­де чайганыыштарда, ааткыыштарда уруглар, оолдар чайганып, чуңгулардан улай-улай бадып турарын көөрге, ындазында черле хөглүү аажок. Коляскаларлыг уруг­ларын агаарладып турар авалар база хөй. Хоочуннар уйнуктарын карактап, сандайларда дыштанып олурар. Тыва угулза – өлчей удазыны-биле фонарьларны чогаадыкчы каас­тааны каракка илдигип, онзагайланып турар. 

Кызылдың 5 дугаар гимназия­зы­ның директору Ирина Казанцева байыр чедириишкиннеринге катчып, эткен сөзүнге ээ болуп, сесерликти үе-шаанда тудуп кылган “Элита” КХН-ниң чиңгине директору Ваан Андрасянга өөрүп четтириишкин бижиин тывысты. Оон аңгыда Кызылдың күш-ажыл отрядының кежигүннерин база шаңнап-мактаан. Ваан Андрасян келир үеде база бир шөлчүгешти кылырын аазап,­ тудуг үезинде деткип кээп турган чурттакчыларга четтиргенин илеретти. 

Ук прог­раммаже хөй аал чурттаар каът бажыңнар­ның девис­кээр­лерин чаагайжыдары, ба­жың чанын­че эртер орук­­тарның сеп­телгези, чырык-биле хандырылгазы, дыштанып олурар сандайлар, бок төгер ур­налар тургузары кирип турар. Немелде даң­зы­да кирген  ажылдар: уругларга ойнаар болгаш спортчу маргылдаалар эрттирер шөлчүгештерни, улуг назылыг­ларга шыдыраалаар, дыштаныр черлерни тургузары болгаш ногаан­чыдары.

Сесерликтиң байырлыг ажы­­дыышкынынга келген чурт­такчыларның санал-оналын сонуургадым.

 Надежда Биче-оол, 4 ажы-төлдүг ава: “Аажок чараш уруглар ойнаар бичии хоорайжыгашты кылган-дыр. Хады биле хадыңнар чоорту улуг сесерлик апаарга, изиг-хүнде ооң хөлегезинге серииттенип олурарга, аянныг-ла. Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оол сесерликти улам улгаттырып, ногаанчыдылга ажылын уламчылаарын чугаалааны өөрүнчүг болду. Колясканы дески орукка идип алгаш агаарлаарга, шуут магалыг-дыр. Чоорту элээди уругларга спортчу шөлчүгешти кылыр дээрзинге бүзүреп артым. Мындыг онзагай белек дээш “Чаңгыс демниг Россия” партиязынга болгаш бөдүүн ажылдакчыларга өөрүп четтиргенивисти илередир-дир бис. Улустуң кылган ажылын үнелеп, сесерликти арыг-силигге тудуп, камныг эдилээр болза эки”. 

Марина Чихачева, культура адырының ажылдакчызы, Ангарск бульвары кудумчузунуң 10 дугаар бажыңының чурттакчызы: “Мооң мурнунда бо девис­кээр аажок сандаргай ээн чер турган. Ам кижиниң караан өөртүр но­гаан ортулук бар-дыр. Сесерлик тудуун эгезинден төнчүзүнге чедир хайгаарап келдим. Чүге дизе Люся дээр ыдымны эртен, кежээ агаар­ладыр кижи мен. Тудугжулар даң бажындан тура орай кежээ­ге дээр кызымаккай ажылдап келдилер. Эр хейлер! Бистиң микрорайоннуң чурттакчыларынга чаңгыс-ла дилээм, онзагай сесерлиивисти камныы-биле эдилээлиңер”.   

Алексей Чүдүк, Ангарск бульвары кудумчузунуң 8 дугаар бажыңының чурттакчызы: “Бо микрорайоннуң 1992 чылдан тура чурттакчызы мен. Тудугжулар сесерликти ак сеткили-биле кылганы көскү-дүр. Уйнуум 5 дугаар гимназияның 5-ки классчызы. Маңаа кады агаар­лап, дыштанып кээп тур бис. Улуг хоорайларда дег ногаан, чараш сесерликти кылганынга улуг-биче чон өөрүп турар. Кежээ фонарьлар чырыынга агаарлап кылаштаарга, чурттуң культурлуг төвү Санкт-Петербург сагышка кирер. Кол-ла чүүл – камныг болуру. Ада-ие уругларын бичии­зинден тура улустуң ажылын үнелээринге өөредип кижизидери чугула. Бо бүгүнү келир үениң салгалдарынга арттырар ужурлуг бис”.

Дан-Хаяа Сендажы, 5 дугаар­ гимназияның 10-гу классчызы: "Беш дугаар гимназияның өөреникчи бүрүзү сесерликтиң чаартылгазынга идепкейлиг киржип турган. Август эгезинде бистиң клазывыс теректерни суггарып, аяңнарны немей олуртуп, үлүүвүстү киирдивис. Чараш сесерлиивисти моон-даа соңгаар ногаанчыдып, ажаап тудар бис”. 

Аңаа ойнап турган бөлүк уруг­лар база-ла өөрүшкүзүн чажырбайн: "Мындыг эки ойнаар шөл кылып берген улуска четтиргенивис илередип тур бис" – дижип, хөлчок хөглүг ойнап турдулар.

“Найысылал” ансамбли, Кы­зылдың 5 дугаар гимна­зия­зының өөреникчилери хемчегге улам-на байырымныг хөөннү киирип, ыры-шоору, танцы-самы-биле чыылганнарны өөрткен. Улуг-биче чон хороводтап, национал “дээң-дээң” танцыны күүсеткен. Байырлал уругларга спортчу оюннар, мөөрейлер-биле доо­зулган.

Шончалай  ХОВАЛЫГ.

Авторнуң  тырттырган  чуруктары.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.