1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

МАГАДАП КӨРДҮВҮС

Тываның национал театры­ 83-кү сезонунда чаа шиини көрүк­чүлеринге бараалгаткан. Россияның культуразының алдарлыг ажылдакчызы, Тываның уран чүүлүнүң хүндүлүг ажылдакчызы Чылгычы Ондарның чогаатканы, Тываның алдарлыг артизи, режиссер Леонид Каң-оолдуң тургусканы “Уя” деп лириктиг драманың бирги көргүзүүн тыва театралдар көөр аас-кежиктиг болган. 
Национал театрның кол режиссеру, Россияның алдарлыг артизи, Тываның Улустуң артизи Алексей Ооржак чаа шиини көрүкчүлерге таныштыргаш, бо чылын ооң чаңгыс курсчулары, щукинчилер, 40 чыл оюн демдеглээр дээрзин көрүкчүлерге дыңнаткан. Борис Щукин аттыг театр институдун 40 чыл бурунгаар дооскан аныяктар бо хүнде шупту ат-алдарлыг, сураглыг артистер, режиссерлар, культура, уран чүүл ажылдакчылары болган. Олар юбилейлиг чылында янзы-бүрү хемчеглерни (ужуражылгалар, чогаадыкчы кежээлер, шиилер, солун-сеткүүлдерге сактыышкыннар чырыдары дээш өске-даа) эрттирип эгелээн. Бо шииниң автору Чылгычы Ондар база оларның чаңгыс курсчузу болганда, “Уя” оларның юбилейлиг хемчеглериниң бирээзинге хамааржыр. Чаа шииниң көрүлдезин ажыдары өөрүнчүг болганын Алексей Кара-оолович чугаалааш, чаа шиини сонуургап көөрүнче чалаан.
Көжеге ажыттынарга, көдээ черде бичии суурнуң амыдыралын көргүзүп эге­лээр. Бир-ле хүн Москвада ажылдап, чурттап чоруур ол чер чурттуг улуг дарга төрээн суурунче кээр дээн медээ дыңналыр. Чаңгыс чер-чурттуу Монгуш дарганы бедик деңнелге уткуп хүлээп алыр дээш, сумунуң чагырыкчызы ара-албатызын чыып, белеткенип эгелээрлер. Молдургажык чагырыкчының девидеп турары анаа эвес, чүге дизе ол шаанда Монгушту сонуургап, бүдүү ынакшып чораан. А Монгуш ооң эжи Маринага ынак турган. Ынчан аныяк чалыы Марина биле Монгуштуң арыг ынакшылын меге-хоп, кара сагыш, адааргал бузуп кааптар. Монгуш дарга өскен-төрээн булуңунга кээрге, аңаа эрткен чалыы үелери, ынакшылы сагындырар. Эрткен болгаш амгы үе, ынакшыл болгаш саттыныкчы, авыяастыг, кара сагыштыг чорук, адааргал болгаш минниишкин – бо шупту “Уяда”. 
“Уя” дээнинде улуг утка сиңген – төрээн чурту, өскен уязы, аал-оранынче кажан бир шагда эглип келири. Шииде бир онзагай чүүл — ийи артист чаңгыс рольду аныяк болгаш улгады бергенде ойнап турары. Кол маадырлары Москвадан келген Монгуш дарганы Олег Сат биле Эдуард Ондар (бичии), Маринаның овур-хевирин ТР-ниң алдарлыг артизи Галина Доржу биле аныяк артист Хемермаа Сайзан-оол олар кайгамчык күүсеткеннер. Ол ышкаш Россияның, Тываның алдарлыг артизи Галина Мунзук, Тываның Улустуң артистери Виктор Наксыл, Эдуард Ондар, аныяк артистер Уран-оол Стал-оол, Ачыты Салчак “Уяның” маадырларын ойнап күүсеткен. 
 Шии соонда “Чаа шиини дыка-ла чаптап көрдүвүс. Улуу-биле четтирдивис!”, “Магадап көрдүвүс, дыка солун болду. Артистерге, авторга чедиишкиннерни күзедивис!”, “Шиини чаңгыс тын-биле көрдүвүс. Ат-алдарлыг, улуг артистеривис Галина Мунзукту, Виктор Наксылды көөрге, эргим болгаш өөрүнчүг-дүр. Сураглыг Эдуард Ондар артизивистиң ойнаары чер-ле тускай-дыр, онзагай салым-чаяанныг, сорунзалыг Чиңгис-Хаанывыс!” — дээн көрүкчүлерниң үнелелдерин дыңнадым.
Мен база шиини улуг сонуургал-биле көрдүм. Автор бо үениң амыдыралын, ылаңгыя көдээ черлерде бо хүнде болуп турар болуушкуннарны онзагайлап чу­раан. Аныяк режиссер бодунуң көрүжү-биле шии­ни бир онзагай, чогаадыкчы тургускан. Шииниң аялгалары дыка чедимчелиг, 1960-1970 чылдарның сураглыг аялгалары улуг назылыг көрүкчүлерге чалыы үезин сагындырган боор. Сцена каасталгазында хөй, артык дериг-херексел чок, бир тускай тывынгыр дерээн. А артистерниң күүселдези кайгамчык! Ылаңгыя Галина Мунзуктуң маадыры шала чашпаа аштакчы угбайны ойнааны, сеткил-сагыш хайныгып келир кылдыр Эдуард Ондарның маадыры буруузун миннип турарын көөрге, онзагай-ла.
Тыва сценага “Уя” деп шии ам-даа хөй-хөй көрүкчүлерниң сонуургалын оттурар боор.
Алдынай СОЯН.

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.