1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

КЫДАТТА ТЫВА АНЫЯКТАР

Тываның күрүне уни­вер­ситединиң төөгү факультединге 2011 чылда «Зарубежное регионоведение» деп чаа курстар ажыттынган болгай. Ооң баштайгы студентилери Моолга, дараазында бөлүк Кыдатка өөренир аас-кежиктиг болганнар. Бистиң бо үндүрүлгевистиң маа­дыры, Кыдаттың Чаньчунь хоорайында Чөөн болгаш соңгу чүктүң башкы университединиң кызыл дипломнуг, амгы үеде Тываның Күрүне уни­верситединиң өске кү­рү­нелер болгаш регионнар аразында харылзаалар ту­дуп турар салбырының аныяк специализи Сергек Ооржак. Ол Кыдатта өөренип турар ты­­ва студентилерниң дуга­йын­да «Шынның» номчукчуларынга таныштырар-дыр. 
 
— Студентилерниң чурттап турар байдалы кандыгыл?
— Бистиң өөренип турган бөлүүвүске 8 кижи турган. Тыва бөлүктүң студентилери бисти Кыдат университеттиң башкылары дыка эки уткуп хүлээп алган. Бис оларга даштыкы студентилер кылдыр санаттырар бис, ынчангаш кыдат студентилерден аңгы чурттадып каан. Университеттиң өөренир, чурттаар, чемненир, номчуттунар, дыштаныр, садыг­ланыр черлери чаңгыс девискээр­де. Өөренирде болгаш чурттаарынга херектиг чүүлдер чанында бар болгаш, хоорай киреривис ында-хаая.   
Ниити чуртталга бажыңының чурумунда аңаа чем кылып чиири хоруглуг. Ынчангаш чемненир столоваязы ниити. Эгезинде бо чүүл тыва студентилер биске дыка берге болган. Чүл дээрге кыдат кухняның чемнерин чии­ривиске, хөлүн эрттир ажыг азы дыка чигирзиг дээш бир-ле чүүлүнге таарзынмайн баар бис. Кыдат чон бистиң ышкаш хлеб чивес улус болган. Ынчангаш хлеб садып чиири шуут болдунмас. Бис хлеб чиксээш, ында орус ресторанга баргаш, дилеп тургаш, хлеб быжыртып чип турдувус.  Оон чоорту бичиилеп кыдат чоннуң чемнерин чип өөрени берген бис.   
— Кыдат дылды дүрген шиңгээдип алырының кандыг аргазы бар?
— Кыдат дылды өөренири нарын болгаш солун. Ону Кыдаттың бодунга чеде бергеш өөренир болза, эң-не дүрген аргазы ол. Черле ынчаш кандыг-даа дылды дүрген шиңгээдип алырда, дылдың эдилекчилериниң аразынга оларның чугаазын дыңнап, үргүлчү чугаалажып тура, өөренип алыр болгай. Бистиң бөлүүвүстү Кыдатче өөренип чоруур мурнунда башкыларывыс эки белеткеп, дылды болгаш ук чоннуң төөгүзүн, езу-чаңчылдарын биске өөредип каан турган. Ынчангаш дыл талазы-биле улуг бергедээшкиннер турбаан. Кыдат дылда билиивис кижи бүрүзүнүң аңгы-аңгы, ынчангаш шупту эгезинден эгелеп өөрендивис. Баштайгы үелерде англи дыл кырынга, оон бирги семестр соонда кыдат дыл кырынга кичээлдеп эгеледивис. 2 чыл дургузунда кыдат дылга чугаалап, бижип өөренип алган болгаш, шылгалдаларывыс чедиишкинниг дужаагаш, холдарывыста дипломнарлыг чанып келген бис.
— Кыдатта студентилер хүнүн демдеглеп турар бе? 
— Кыдат студентилерде ындыг байырлал шуут чок деп болур. Чүге дизе ук күрүнеде чурттакчы чоннуң саны хөй болганындан кижи бүрүзү чүгле өөредилгезинче шыңгыы кичээнгей салыр, а ба­йырлалдар эрттирер артык үе чок болур. Өөредилгезин кошкак өөренир болза-ла, ажылдаар олут чок артар дээрзи кыдат студентилерни шыңгыы өөрениринче албадап турар. 
— Амгы үеде Кыдат күрү­не­де өөренип турар тыва сту­дентилерниң саны чежел?
— Амгы үеде Кыдат күрүнеде өөренип турар сургуулдарның саны 15 хире. Чүге бо сан тодаргай эвезил дээр болза, Россия иштинде чурттап чоруур чамдык тыва чон кандыг өөредилге черинче кирип алганын демдеглетпээн таварылгалар база турар. Ынчангаш бистиң билиривис-биле 15 хире студент бар. Чамдык бакалавр дооскан студентилер магистратура доозары-биле база артып каап турарлар. 
— Кыдатка өөренирге кан­дыгыл?
— Эң-не берге айтырыгларның бирээзи – акша. Чүге дизе бистиң бөлүк төлевирлиг өөренип турган бис. Өөредилге дээш 16 муң юань (88 муң рубль), ниити чуртталга бажыңынче 7 муң юань (38 муң рубль) аңаа немей орук өртээнче болгаш чурттаарынче база чарыгдалдар үнер. Шак ындыг хөй чарыгдалдарны ада-иевистиң улуг деткимчези-биле эрткенивис ол. Ындыг-даа болза өске күрүнеге дээди эртем чедип, даштыкы дылды өөренири биске дыка улуг чедиишкин болган. 
Сайсуу ХЕРТЕК 
чугаалашкан.
Авторнуң тырттырган чуруу.

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.