1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

КИЖИЛЕРНИҢ АЖЫЛ-АГЫЙЖЫЗЫН КӨДҮРГЕН

Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оолдуң чорудуп турар со­циал политиказының кол сорулгазы – кижилерниң боттарының ажыл-агыйжы чоруун көдүрери, азырадыкчы хөөнден оларны адырары. Бо сорулгага «Инек – чемгерикчи малым», «Социал картофель» деп губернатор төлевилдери чагырткан. 

«Инек – чемгерикчи малым» деп губернатор төлевилелиниң киржикчилерин сумуларның чурттакчы чонунуң ниити хуралдарынга шилип алган. Чүге дээрге ажыл-агыйжы, мал-маганны азырап өстүрүп шыдаар кижилерни оларның кады чурттап, ажылдап чорууру чаңгыс чер-чурттуглары дыка эки билир болгай. «Инек – чемгерикчи малым» төлевилелди боттандырып келген үе дургузунда со­циал байдалы чегей чуртталгалыг болгаш хөй ажы-төлдүг 619 өг-бүле бызаалыг инектерни социал дузага алганнар. Аңаа республика бюджединден ниитизи-биле 22 165 муң рубльди тускайлап үндүрген.

«Инек – чемгерикчи малым» деп губернатор төлевилелиниң киржикчилери 2 чыл дургузунда 331 кажаа-хорааны тутканы – оларның хууда ажыл-агыйжы чоруунуң, азырадыкчы хөөнден адырлып турарының херечизи. Бызаалыг инекти алган өг-бүлелер хүнде ортумаа-биле 4,8 литр сүттү инээнден саап ап турарлар. Ол дээрге өг-бүлелерниң аъш-чем-биле хандырылгазынга улуг дөгүм-дүр. Социал дузага алган инээн болгаш ооң бызаазын азыраарынга ада-ие болгаш оларның ажы-төлү шупту киржир болгай. Ооң ачызында өг-бүлелерге уруг-дарыгның күш-ажыл кижизидилгези, кылган ажылы дээш оларның хууда харыысалгазы бедээн. Бызаа­лыг инекти азыраары, кадарарындан аңгыда малга сиген-ширбиилди белеткээр болгай. Чи­жээлээрге, 2017 чылда 619 өг-бү­ле 2852 тонна сигенни белеткеп алганнар. «Инек – чемгерикчи малым» деп губернатор төлевилелиниң сумуларда шупту киржикчилери сиген белеткелиниң планын күүсеткен. План­ны оранчок ажыр күүсеткен сумулар база бар. Чижээлээрге, Ак-Довурак 3 катап, Сүт-Хөл 2 катап ажыр күүсеткен. Бо чижектер чоннуң хууда ажыл-агыйжы чоруунуң идепкейжээниниң херечизи-дир. А ол дээрге Тываның Баштыңының социал төлевилелдериниң сорулгалары күүсеттинип турары-дыр.

«Инек – чемгерикчи малым» деп губернатор төлевилелиниң киржикчилери чүгле боттары дужунда ажылдап турбааннар. Оларга дузаны Тыва Республиканың зооветеринарлыг албан черлериниң ажылдакчылары малды азыраар, ажаар-­тежээр, эмнээр, тарып боозадылгазын чорудар, төрүттүнген чаш малды онча-менди камгалап алыр талазы-биле ачы-дузаны көргүзүп, тайылбырны берип турганнар. Ооң-биле холбаштыр кожууннарга, сумуларга зооветеринарлыг ачы-дуза чедирер четки сайзырап эгелээн. Ындыг кады ажылдажылганың түңнелинде «Инек – чемгерикчи малым» деп губернатор төлевилелиниң киржикчилериниң хөй кезии инектерни онча-менди азырап, оларның төрээн чаш бызааларын улуг чидириг чок камгалап алган. Чижээлээрге, чаш бызааларның 95,8 хуузун  Бии-Хем кожуунда, 94,4 хуузун  Чеди-Хөл кожуунда, 91,7 хуузун Тере-Хөл кожуунда камгалап алган. Бо дээрге мыйыстыг бода мал ажыл-агыйында бедик көргүзүг-дүр. 

«Инек – чемгерикчи малым» деп губернатор төлевилелиниң амгы киржикчилери социал байдалы берге өг-бүлелерге төрүүр инекти 2019-2020 чылдарда дамчыдып бээри-биле эки көргүзүглерлиг бо социал төлевилел ам-даа уламчылаар.

«Социал картофель» төлевилелди боттандырып турар үе дургузунда ниитизи-биле 8067 өг-бүле картофель болгаш ногаа аймааның үрезиннерин алган. Эрткен 2017 чылда социал төлевилелдиң киржикчилери 195 тонна картофельди ажаап алган. Бир эвес шупту киржикчилерге үлээр болза, өг-бүле бүрүзү 147 килограмм азы 5-6 шоодай картофельди аъш-чемге курлавырлап алган. Бо дээрге өг-бүлениң орулгазынга улуг немерел-дир. 

Эң хөй картофельди төлевилелдиң Кызыл хоорайдан киржикчилер тарып өстүрген – өг-бүле бүрүзүнге 12 шоодай, Чөөн-Хемчик кожуун – 10 шоодай.

«Социал картофель» төлевилелдиң чүгле социал эвес, а хөй-ниити болгаш кижизидикчи ужур-дузазы база улуг болган. Бо төлевилелди боттандырарынга хөй-ниитижи идепкейлиг кижилер киржип, ногаа аймааның янзы-бүрү хевирлерин тарып өстүрерин билбес кижилерге та­йылбырлап, херек кырында көргүзүп тур­ганнар. «Инек – чемгерикчи малым» төлевилел ышкаш, ажы-төлдүң ажыл-агыйжы кижилер кылдыр өзеринге «Социал картофель» төлевилелдиң салдары күштүг. 

Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оолдуң эгелээшкини-биле боттанып турар «Инек – чемгерикчи малым», «Социал картофель» төлевилелдерниң кол че­дииш­кини – кижилерниң боттарының ажыл-агыйжы чоруу идепкейжип, азырадыкчы хөөнден адырлып турары. Ол дээрге эң эки түңнел-дир.

Щаңгыр-оол Моңгуш

 тайылбырны белеткээн.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.