1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

КАДЫКТЫ - БОЙДУС-БИЛЕ

Бодум аныяк эмчи үемде Ак-Довурактың уруглар эмнелгезинге ажылдап тургаш, оглу сугга дүже берген бир та­ныырым улуска таваржы бээримге, «бажыңче кириңер, кириңер» – дээрге, кире берген мен. Ынчан 3 харлыг оглум база чедип алгаш чораан мен. Шай, чем салып, карааның чажы бадып, хомудалын чугаалаарга, элээн дыңнап олургаш, чанып кээривиске, үр болбаанда оглум чаза кузуп, суугадыр өдүп эгелээн. Сыкыртып, эмнер дамдылатпас болза хоржок деп бодалдыг эмнелгеге аппаарымга, дежурныйлап турган дуржулгалыг педиатр (ам чок) Светлана Ондаровна «оглуң ческектей берген-дир, Салчаковна, артыжап каавыт» – дээрге, ылап-ла ону кылгаш, арыг суг ижиртип турарымга, ол-ла хүн анаа апарган.

Бо таварылга аарыг бүрүзүнге чаңчылчаан медицина таарышпайн барып болурун чижек кырында көргүзүп турар-дыр. Ынчангаш маңаа гомеопатия дугайында тайылбырны кылып көрейн. 

Гомеопатия дээрге немец эмчи-эртемден Самуил Ганеманның 200 ажыг чылдар бурунгаар бодап тыпканы янзы-бүрү аарыг­ларны эмнээриниң Европага тывылган медицинаның бир хевири. Ооң үндезилеттинген туружу – аарыгның кижи бүрүзүнге аңгы-аңгы көстүп, билдинип кээр демдектеринге тааржыр эмнерни тывары. Чижээ, ийи кижиниң аарыы (диагнозу) дөмей-даа болза, ону «эдилеп» чорууру ийи аңгы болур. Гомеопат эмчилер үнүштерден, минералдардан, дириг амытаннардан кылган эм аймаан өөренип, шинчилеп тургаш, дуржулгаларны чүгле кадыкшылы эки, эмчи эртемниг кижилерге кылып чоруткан. Ак-күскелер азы өске дириг амытаннарга эвес. Ол дуржулга-шинчилел үезинде кижиниң мага-бодунга өскерлиишкиннерни тайылбырлап чыып бижип каан, «Материя Медика» деп улуг эртем ажылы бар. 

Бир чижек: Ляхезис (Lachesis) деп кончуг күштүг эмни ажыглалче киирерде, эмчи К. Геринг Бразилияда таваржып турар Сурукуку деп чыланның хораны кижиге кандыг дээштиг болурун өөренип көөрү-биле ол хоранның чыдын боду киир тынган. Чылан хораны мага-ботка тарап эгелээр­ге, бүгү өскерлиишкиннерни дузалакчы эмчилеринге чедимчелиг чугаалап берген. Ону чүгле эмчи кижи тайылбырлап шыдаар. Геринг ол чылан хоранының салдарындан бүгү назынында адырлып шыдаваан. 

Ийиги чижек: шагар-арыны кургаткаш, хоюглааш кылган эм – Апис. Арыга шактырарга, ыжар, кижиир, аарыыр, изиир дээш баар болгай. Апис ангина, аллергия, баш, өкпе ишти сугланганда, бүүректер дегдириишкини дээш дыка хөй аарыгларны эмнээр. Орус улустуң үлегер чугаазында, шаанчакты шаанчак-биле үндүр шавар дээри-биле дөмей. Гомео­патия деп сөс «гомео – дөмей», «патос – аарыг» деп сөстерден укталган. 

Гомеопатияны 1790 чылда немец эмчи Самуил Христиан Фридрих Ганеман үндезилээн. Ганеман кайгамчык угаанныг, салым-чаяанныг, беш аңгы дылдарны билир болгаш медицина, химия, литература талазы-биле дээди эртемнерни чедип алган кижи чораан.

Эмнер

Гомеопатия эмнерин шуптузун бойдустуң бүдүмелдеринден кылган: үнүштер, минералдар, дириг амытаннардан: ыт сүдүнден, тарантул, кантарис (шпан ымыраа) дээш оон-даа өске. Кижи база бойдустуң дээди сайзыралдыг төлү болганда, бо бүгү эмнерге таарышпас (аллергия), чаңчыга бээр азы хоранналы бээр деп чүве турбас. 

Ол ышкаш гомеопат эмнерниң материалдыг дозазы кончуг эвээш. Амгы үеге чедир гомеопат эмнерни медицина, химия, фармация эртемденнери хөй катап шинчилеп, өөренип көрген. Амгы үеде гомеопат эмнерни 1790 чылда-ла Ганеманның ажыдып каан аргазы-биле кылып турар. Ол езугаар хөй катап сугга, силгип тургаш эзилдириптерге, бүдүмелдерге каракка көзүлбес улуг күш (энергия) тыптып кээр, ынчангаш аарыглар эмнээр шынары дыка улгадыр. Мындыг тайылбырны материализмге кижизиттинген кижи билип алыры берге, ынчалза-даа делегейде чүгле каракка көстүп, холга туттунуп турар чүүлдерден аңгыда, көзүлбес, туттунмас байдалдар, шимчээшкиннер бар. Кижиде база ол күш, энергия бар. Аңгы-аңгы чоннарда кижиниң ол көзүлбес күжүн база аңгы-аңгы адап турар (чуртталганың күжү, сагыш-сеткилдиң күжү). Ындыг күш чүгле кижиде эвес, бүгү дириг амытаннарда база дириг үнүштерде бар. А амылыг эвес бүдүмелдерниң күжүн канчаар оттурарын гомеопаттарның улуг Башкызы Ганеман ажыдып каан.  

Ганеман шинчилел кылып тургаш, эмни хензигни ажыг­лаарга, ооң күжү улуг дээрзин эскерип каан. Ол улаштыр-ла эмнерниң хемчээлин (дозазын) оон-даа бичиилеткеш, эмниң дээштии харын-даа улгадырын бүзүреп көрген. Эм бичии болган тудум, ооң кижиге дээри күштүг деп ажыдыышкын шак ынчалдыр кылдынган.

Ынчангаш гомеопатия дээрге аарыг кижилерни эвээш дозалыг эмнер-биле экиртири-дир. Са­муил Ганеманның тыпкан ажыдыышкыны хөй чылдарның эм­нээшкин ажылынга херек кырында бадыткаттынган. Гомео­патияның дээштиин амгы үениң биологтуг шинчилелдери база бадыткаан. 200 чыл болган гомеопатия үе-биле шылгалданы эрткен. 

Аарыгның чылдагаанна­рын тывар дээш, хөй-ле күже­ниишкинни үндүрүп турар бис, ынчалза-даа аарыг кезээде-ле материалдыг чылдагаандан болдунмайн турар. Чижээ, беш харлыында тывылган отит. Ону эмнеп чадап каан соонда, 10 харлыында өске аарыгже – яз­ва, оюлганче шилчээн, 22 харлыында ол артрит апарган, 42 харлыын­да – депрессия, а 60 харлыында ракче шилчээн. Бир эвес ракты шын эмнер-биле эмнеп кагзывысса, катап депрессия, ону эмнеп каарга, оюлган эглип кээр, адак сөөлүнде отитке катап кээр. Азы шуптузун эмнеп каан соонда эң эге байдалга келир. Шын эмнеттинмээн отит өске аарыгларны ынчалдыр тыртып эккээр-дир. Ынчангаш кижини ол үезинде кадык кылдыр эмнеп кагбас болза, бир аарыгдан өскезинче аай-дедир шимчеп чоруп каар.

Бурган бистерни Черге чурттадып кааш, бойдуста чүүден эмненирин база сагыш човап көрүп каан. Аарыг кижи бүрүзүнге чүгле бодунуң эми барын ооң-биле тайылбырлап болур.

Гомеопатия Россияда

Россияга хаан чазааның чалалгазы-биле баштайгы немец гомеопат эмчилер 1800 чылдарда кээп эгелээн, 1833 чылда император Николай I хаанның айтыыш­кыны-биле Санкт-Петербург хоорайга баштайгы аптека ажыттынган, амгы үеге чедир ында гомеопат эмнерни кылып турар. 

Гомеопатия Совет Эвилелинге материализм үезинде чүгле энергия (биоэнергия, амыдыралдың энергиязы, са­гыш-сеткилдиң күжү) дугайында теория дээш деткимче албаанындан бистиң чуртувуста чон го­меопатияны шуут билбес болуп турар. 

Гомеопатия эртемин даштыкы 80 чурттарда өөредип турар. Ында тускай колледжтер, институттар, академиялар, эмнелгелер бар. Гомеопат эмчилер ийи муң ажыг эмнерни ажыглап турар болгаш бүдүн делегейде чедиишкинниг тарап сайзыраан. 

 Россия Федерациязының кадык камгалал сайыдының 335 дугаар дужаалы-биле 1995 чылдың ноябрь айда катап чөпшээрелди алгаш, гомеопат эмчилерни бис­тиң чуртка кыска курстарга өөредип эгелээн. Медицинаның дээди эртемин чедип алган эмчилер улаштыр ийи чыл өөрен­геш, бир чыл ажыл­даан соонда, дипломун камгалап, профессио­нал гомеопат эмчилер болур. Грецияның классиктиг гомеопатия академиязының салбырын Новосибирск хоорайда 2010 чылда ажыткан. Бирги бөлүкке 40 эмчиниң аразынга улуг со­нуургал-биле амы-хууда өөренир аас-кежиктиг болган мен.

Аарыгның иштики байдалы болгаш эмнээр дүрүмнери

Аарыгның дорт материалдыг чылдагаанын сагыш-сеткил салдары чокка чайладыры болдунмас. Үрелип эгелей берген картошканың карарган черлерин кезип каапкаш хайындырып чиир­ге, амданы багай болур. Арыг, үрелбээн кезээнче багай салдар тарап эгелээни билдингир, ынчангаш картошка дөмей-ле үрелип, ирип каар, чүгле үе херек.

Амгы үеде тергиидеп турар шын эвес билиишкиннер:

Мага-ботта материалдыг өс­керилгелер чүгле аарыгның ужун тывылган деп санаары; аарыг­ үезинде үнген суук чүүл­дерни, янзы-бүрү ыжыктарны аарыг­ның чылдагааны деп санаа­ры.

Кадык кижилерге чаңгыс дамды-даа хан артык болбас! Ханны хөй чидирер болза, ханның шын тургузуун, мага-боттуң күжүн эги­деринге хөй үе херек. Ынчангаш аарыгның чүгле материалдыг чылдагаанын чайладыпкаш, кадык кылдыр эмнеп каары болдунмас. Ындыг хамаарылганың түңнели кандыгыл? Көстүп турар чылдагаандан ындыг эмнээшкин кылыры эрте-даа бол, орай-даа бол, эге аарыгдан эмнеттинмес ыжыктарга чедирип болур.

Аарыгның чылдагааны материалдыг чүүлдер (вирустар, микробтар, оон-даа өске) эвес дээрзин дараазында чижектерден көрүп болур. Хенертен ишти аарып, куду олуртуп, кузуп, хол-буду сооп, шаг чокталып туруп алганда, эмчилер бүгү күжүн үрелген ижин-баарже углаар. А аарыг кижи дораан анаа апаар бе? Чок! Эки-даа чем чигген соон­да ижин-баарның баксыраа­ры психиктиг чылдагааннар-биле (ажыг-шүжүг, коргуушкун, кылык, өске-даа) тыптыр болгаш шимчээшкинниг азы энергетиктиг дөстүг болур.

Бир эвес аарыг кижи хөй хо­ралыг күштүг химиктиг эмнер ижер орнунга чаңгыс катап Пульсатилла (хову оъду) холуп каан арыг сугну ижиптер болза, ооң байдалы экижиир. Ийи шак болгаш ол шуут кадык апаар.

База мээң-биле болган бир таварылга. Красноярскиниң эм­чи институдунга өөренип тургаш, улуг оглум божупкаш, ай четпээн­де ымзаны берген мен. Ынчап ымзандым деп кайын билир, баштай шыырныктырып эгелээн, оон эът изиир, баш дендии аарыыр, ийи эмиим дашталып калган. Оглумну шуут эмзирип шыдавайн, ыглап олурумда, ачазы дүрген дуза чедирер эмчилер чалапкан. Орус эмчи келгеш, ийи талакы эмиглерде дегдирип, ышкан (мастит) дээш кезер эмнелгеге чедирери-биле алгаш чоруп турда, эки чаяан болуп, коридорга Чечек Анай-оол дээр студент эживис таваржып келген. Чугаалаарымга, «эмнелге барба, ат болур сен, эмииңни чара кескеш, марля тырып каар, ымзаны берген-дир сен, бир дугаар курста ийис уруглар бар ышкажыгай, оларга домнадып ал» – деп бо-ла!

Ынавайн баарымга, ол эмчи мени кончуп-кончуп чорупкан. Чечек халып чорупкаш, Мөңгүн-Тайга чурттуг ийистерниң бирээ­зин эккелген, дыка берге байдалдыг турган болгаш, орта-даа билбээн мен, өрээлге кедер (тапочка) идик тудуп алган эмиглеримге дегзип турганын сактыр мен. Чартык шак хире болганда эмиглерим сүдү аттыгар чүве, боду-ла төктүп эгелээн. Оглум эмзирип, саап турувуста, шупту байдалым экижээн.

Чээрби ажыг чыл эрткенде ортун оглум келин эдертип келген. Чугаалажы бээривиске, ол ийистерниң бирээзи, мени домнап турган кижиниң уруу болган. Ам Саглай Эрес-ооловна, Бадый-оол Маспый-оолович суг-биле кудашкылар бис.

Бо чаңгыс эвес таварылга-дыр. Хеймер оглум чаш турда база ымзанган мен. Ынчан эң-не аартыр чүве улуг чүстерим болган, шуут шала кырынга чуглуп чыткан мен. Эмиглер база ыжык, изиг, кызыл даштар апарган. Өөм ээзи домнаар кижини ажылындан хосталырын манап турда, дыка-ла бергедээним уттундурбас. Буянныг эжим адын Марианна Байыр-ооловна дээр, ол ам-даа садик эргелекчилеп турар. Чедип келгеш, мени ийи катап ыскарыпкан. Бо сөстүң утказын билбес улус бар боор, ону-даа тайылбырлавайн, бир шак-даа четпейн көңгүс кадык апарганымны база ооң соонда ымзанмаанымны дыңнадыйн.

Бо чүнү бадыткап турарыл дээрге аарыгларның шуптузунуң чылдагааны боттуг, материал­дыг бүдүмелдер эвес, дыка көвей аарыг-­хоочулар сагыш-сеткилдиң баксыраанындан, кижи­ниң эмоциялыг байдалының салдарында болуп турары.

Бо чүүлүмнүң эгезинде бижээ­ним, оглумнуң кузуп, өде бергени база кандыг-даа инфекция, микробтар эвес, багай энергия, көзүлбес, туттунмас, боттуг эвес байдал. Ынчан эмнелгеге анализ кандыг-даа болган болза, багай чүүлдер тывылбас турган.

Ол ышкаш аарыг кадык кижиге чыпшынарда, аарыгның өөскүдүкчүлери (вирустар, палочка, коктар, спирохеттер, оон-даа өске), дамчыыры албан эвес, а бойдус дириг болганда ооң үндүрүп, тарадып чоруур энергиязы чедер.

Чижектер: адакы органнарны ол-ла дораан чаза арыдыр, аштап чуп кааптар-даа болза, шээр аарыг дөмей-ле чыпшынар. Бир эвес кижи куду көрдүрүп алган болза, ол халыыдаар, тура-соруу кошкаар, бажы аарыыр, ханының базыышкыны улгадыр. Хеп-хенертен өлүмнүг медээ дыңнаары – ол дораан өлүр шаап болур.

 Бо таварылгаларда мага-ботче киргеш, аарыг азы өлүм тывылдырган боттуг чүүл мик­роб, вирус, суук чүүл эвес.­ Бир эвес ындыг болза, хоочураан гайморитти чаза сиң­мирип каап­каш, думчуун аштап кааптарга ол-ла болур бе? Организмден ылгалган суук чүүлдер, ыжыктар аарыгларының продуктулары болуп турар. Ол дээрге организмниң, кижиниң чуртталгазының дең-дески байдалының үрелгениниң херечизи-дир.

Зинаида Серен-Чимит,

 гомеопат эмчи.

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.