1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ДЕТКИМЧЕЗИН КӨРГҮСКЕННЕР

Тыва Республиканың Дээди Хуралының депутаттары, алдынчыларның «Ойна» артелиниң удуртукчузу Олег Дудко биле Дээди Хуралдың комитет даргазы Юрий Кара-оол олар чаа үнүп орар 2017 чылдың бүдүүзүнде Каа-Хем биле Тере-Хөл кожууннарының бичии чаштарынга Соок-Ирейниң белекчигештерин организастап чорутканнар. 
Алдынчыларның «Ойна» артелиниң коллективиниң мурнундан ооң чиңгине директору Олег Викторович Дудко Тере-Хөл кожууннуң төлээлеринге 7 муң 360 литр дизель ажылдадыр кывар-чаар чүүлдү, 12 тонна 500 килограмм бирги сорттуң далганын Чаа чылдың деткимче дузазы кылдыр белекке берген. 
Ыраккы Тере-Хөл кожууннуң төлээлери ол белектерни алыры-биле Кунгуртугдан үнгеш, тайга-таңдылар кырында, өзен­нер иштинде бир метр ажыр хөр­түктеп каан харны эртери-биле дүн-хүн чок кастынып, 4 хонуп чорааш, Кызылга чедип келгеннер. 
Ол күчүлүг «Урал» маркалыг машиналарны бедик арга-дур­жулгалыг чолаачы Далай Наймаа биле ооң өөреникчизи Арсений Чурукпан олар тайга-таскылдарны, кадыр дөш, кудургайларга мунган техниказын билдилиг башкарып чорааш, озал-ондакка таварышпайн бү­дүн-бүрүн чедип келгеннер. 
Олар Кызылга чедип келгеш, Тыва Республиканың Дээ­ди Хуралының депутатта­ры Ю.В. Кара-оол биле О.В. Дудконуң Чаа чылдың деткимче дузазы кыл­дыр организастаан белектери – дизель ажылдадыр кывар-чаар чүүлүн, далганын чүдүрүп алгаш, Кунгуртугга Чаа чыл бүдүүзүнде чедер дээш, дедир аъттаныпканнар. 
Тере-хөлчүлер чоокта чаа би­рээзи-ле 200 кВт күчүлүг ди­зельдиг 2 электростанцияны Кун­гуртуг суурда тургускаш, ооң­ ажык-дүжүүн көрүп эгелей бер­геннер. Ынчангаш ук черниң чолаачыларының оларга апар чыдар белээ — дизель ажылдадыр кывар-чаар чүүлү тере-хөлчүлерге чаа үнүп орар Дагаа чылын демдеглээринге база улуг дөмек болуру чугаажок. 
Ынчангаш ыраккы булуңнуң чурттакчыларынга үнүп орар 2017 чыл өг-бүле бүрүзүнге чүгле аас-кежикти, кадыкшылды, эки чүүлдерни эккеп, бажың бүрүзүнге хүндүс-даа, дүне-даа электри чырыы үзүктел чок хып-ла турар болзунам.
Владимир ЧАДАМБА.
Авторнуң тырттырган чуруу: Тыва Республиканың Дээди Хуралының депутаттары
Ю.Кара-оол биле О.Дудконуң белектерин Тере-Хөлдүң төлээлеринге дамчыдып берип турары.
 
КҮСКҮ СЕССИЯ ДООЗУЛГАН
 
Бо чылдың декабрь 23-те Тыва Республиканың Дээди Хуралының (пар­ла­ментизиниң) бешки күскү сессиязының түңнел 10-гу хуралы болган.
Аңаа депутаттар Тыва Рес­публиканың 19 хоойлуларын хүлээп алган. Бир дугаарында кадр айтырыгларын сайгарган. Тыва Республикага Кижиниң эргелериниң талазы-биле (Ты­ва Республикага Уругнуң эргелериниң талазы-биле) тө­лээниң кандидатуразын бадылаан. Ол ышкаш Каа-Хем, Сүт-Хөл кожууннарга болгаш Кызыл хоорайның №4 суд участогунга эптештирилге судьяларының албан-дужаалдарынга кандидаттарны чугаалашкан.
Сессия чугула айтырыгны — 2017 чылда болгаш 2018 база 2019 планныг үеде республика бюджединиң төлевилелин чугаа­лашкан болгаш бадылаан. Нии­тизи-биле ол чугула документ хүлээп алдынган. 
Бо эрткен үедеги ажылды түңнеп тура, 2016 чылда үре-­түңнелдиг ажылдаанын пар­ламентарийлер демдег­лээннер. Шиитпирлерни бодам­чалыг хүлээп алган, де­пу­таттар республиканың чурт­так­чыларының чаагай чоруу, ре­гионнуң хөгжүлдези дээш кү­жениишкинниг ажылдааннар. 
ТР-ниң Дээди Хуралының албан езузунуң сайтызындан.
 
ДИЛЭЭШКИННЕР УЛАМЧЫЛАП ТУРАР
 
Россияның Камгалал яамы­зының Ту-154 деп самоледу эрткен улуг-хүнде Чкаловск аэродромдан Сирияже углай ужуп үнүпкен.
 Орук ара ол Адлерге кывар-чаар чүүл немей кудуп алгаш, 5 шак 30 минута турда улаштыр көдүрүлген. Ийи минута болганда, Кара далайның кырынга чорааш, радарлар экранындан ол чиде берген. «Тодараттынган медээ езугаар алырга, ооң бортунга 84 пассажир, экипажтың 8 кежигүнү чораан» – деп, РФ-тиң Камгалал яамызының төлээзи Игорь Конашенко дыңнаткан. 
Баштайгы үеде самолетту даглар кырынга аңдарылган деп бодап турган. Удаваанда ооң далайже дүжүп кире бер­ге­ни билдинген. Дилээшкин кылганнарның баштайгы тывыжы ону бадыткаан — лай­нерниң бузундуларын болгаш пассажирлерниң ап чораан чүъгүн тып алган. Ооң соонда­ самолеттуң боду эриктен бү­дүн чартык километр черде, далайның 79 метр ханы дүвүнден тывылган.
Шериглер-даа, камгалакчы­лар-даа мындыг байдалда кижи­ниң дириг артары чөгенчиг деп дораан билип кааннар. Ооң чоок-­кавызын корабльдар болгаш самолеттар дузазы-биле дилеп эгелээн. Амгы үеде үш муң ажыг кижи дилээшкин ажылдарын чорудуп турар. Декабрь 25-ке чедир 11 кижиниң мөчүзү тывылган. 
Самолетка ырының болгаш пляска-самның Александров аттыг сураглыг ансамбльдиң 64 хөгжүмчүзү, оларның удуртукчузу, Тывага чаңгыс эвес удаа кээп чораан дирижер, генерал-лейтенант Валерий Халилов, массалыг информа­ция чепсектериниң (Бирги, «Звез­да» каналдарның, НТВ-ниң) 9 төлээзи, Делегейниң «Чөптүг дуза» деп хөй-ниити орга­низациязының төлээзи Елизавета Глинка, экипажтың 8 ке­жигүнү, 8 шериг албанныглар база федералдыг 2 күрүне албан-хаакчыттары  чорааннар.
Олар Сирияда Хмеймим авиа­баазада РФ-тиң авиабөлүүнүң кежигүннеринге Чаа чыл байырын болгаш белектерин чедирери-биле ынаар ужудуп бар чорааннар. 
Амгы үеде 10,5 дөрбелчин километр черде дилээшкин ажылдары чоруп турар. Ол девискээрлерни секторларга хувааган, оларны аңаа киржип келгеннерге үлээн. Дилээшкин ажылдары дүн-хүн чок чоруп турар. Караңгыда эрик чоогун болгаш далай кырын чырыдары-биле прожектор тургузугларны болгаш тускай техниканы чоруткан. Ол ажылче 27 корабль болгаш суднолар, суг дүвүнге ажылдаар 37 кижи, 4 вертолет, башкарыкчы чок ужудар аппарат болгаш суг дүвүнге чоруур телебашкарылгалыг аппараттар хаара туттунган.  
Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оол Россияның камгалал сайыды Сергей Шойгуга ханы кажыыдалын илереткен. 
«Халап болган…Сочиге аң­да­рылган Ту-154-ке Александров аттыг шериг ансамбли болгаш Россияның кол шериг дирижеру Валерий Михайлович Халилов — биске чоок улус чораан. Олар Тываның 100 чылында ма­ңаа келгеш, патриотчу кайгамчык ырлар күүседип, кожуун­нарны кезээн, республиканың чурттакчыларының чүректеринге балалбас исти арттырган. Ынчангаш ону улуг халап деп са­наар бис. Валерий Халилов дээш чүрек аарыыр-дыр.  Чаңгыс чер-чурттугларымның өмүнээзинден камгалал сайыды Сергей Шойгуга, пассажирлерниң төрел болгаш чоок кижилеринге качыгдалды илергейледим. Оларга ам дыка берге-дир ийин» – деп, Шолбан Кара-оол соцчеткиге бижээн. 
Интернеттен болгаш Тываның албан езузунуң сайтызындан.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.