1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

БЮДЖЕТ ПОЛИТИКАЗЫН САЙГАРТКАН

Эрткен понедельник­те ТР-ниң Чазааның база Дээди Хуралдың Чөвү­лелдериниң каттышкан хуралы болуп эрткен. Аңаа «2017 чылда база планныг 2018 биле 2019 чылдарда ТР-ниң респуб­лика бюджединиң дуга­йында» ТР-ниң хоой­лу­зунуң төлевилелин хе­вир­лээриниң кол аргаларын сайгарып чугаалашкан. 
Хуралга Тываның Башты­ңы Шолбан Кара-оол Мос­­ква­га ажыл-агыйжы сургак­чылаашкынының, Федерация Чөвүлелинге парламент дыңнаашкыннарының база Россияның саң-хөө сайыды-биле ужуражылгазының түңнелдерин парламент комитеттериниң даргаларынга дыңнаткан. 
2017 чылдың федералдыг бюджет төлевилели – нарын кризис үелериниң эң-не чидиинге хамааржырын, социал чарыгдалдар көвүдеп, ол ооң 30 хуузун ээлээр дээрзин Шолбан Кара-оол айыткан. Күрүнениң бюджет чарыгдалдарының эң-не улуг кезээ ол болур. Чурттуң удур­тулгазының туружу тодаргай хевээр – шупту социал хүлээлгелерни күүседир, май Чарлыктарының күүселдезинче кичээнгейни салып, өөредилге, кадык камгалал, орук тудуун, көдээ ажыл-агый бүдүрүлгезин база биче сайгарлыкчы чорукту деткиир, уштап-баштаарының төлевилел-биле ажылдаар аргазын нептередир, чуртталга тудуу болгаш чуртталга-коммунал ажыл-агый адырында мурнады боттандырар хемчеглерниң күүселдезин уламчылаар. 
«Федерация Чөвүлелинге парламент дыңнаашкыннарында бюджеттер аразының хамаарыл­газының айтырыгларын сайгарып, күрүнениң регион политиказынга турушту хевирлеп, чаагай чоруктуң стандартын киирерин саналдаан – деп, Шолбан Кара-оол чугаалаан. – Бир талазында, Тывага ол нарын, өске талазында – стандарт бистиң хереглеливистиң үндезини бооп болур. Регионнар хөгжүлдезинге онза байдалдарны – агаар-бойдузу, чедериниң ыраа, транспорт аргыжылгазының ыраа, чурттакчы чоннуң эвээжи дээш, бюджет хандырылгазын деңнээринге улгаттырар хууларны киирер талазы-биле санал-оналдарны киирдивис. Ындыг болзажок Россияның Чазааның туружу дыка шыңгыы. Саң-хөө яамызы чиге чугаалаан: бир эвес хажыдыышкыннар чок болза, регион бодунуң чарыгдалдарын эвээжеткеш, бюджет чарыгдалдарының бүрүн инвентаризациязын чорудар болза, дузалаар бис дээн. 
Чаа уруглар садтарының, школаларның, спортчу болгаш культура объектилериниң акшаландырыышкынын чиге барымдаалаарын, ынчалза-даа кызырылда кылбазын Тыва Республиканың Чазааның база Дээди Хуралдың Чөвүлелдериниң хуралының үезинде түңнээн. Ынчалзажок келир чылда эң-не дээштиг хемчеглерни кылыры албан. 
Май чарлыктарынга дүүштүр шупту социал төлевирлер, шалың төлевири кол болуп хевээр артарын Тываның Баштыңы демдеглээн. Мурнады боттандырар чүүлдер даңзызында республиканы хөгжүдериниң кол төлевилелдерин күүседири, эргижирээн оран-савадан хамаа­тыларны өскээр көжүрериниң, өскүс уругларга бажыңнар, уруг­лар садтары болгаш школалар тудуунуң программалары кирген. Күүсекчи органнар-даа, муниципалитеттер-даа бюджет чарыгдалдарының инвентаризациязын албан кылыр апаар. Күш-ажыл төлевириниң фондузундан эгелээш, ниити чарыгдалдар дугайында чугаа мында чоруп турар. Структура база штат санын кызырбышаан, чарыгдалдарны эвээжедир ужурлуг. Штаттан дашкаар ажылдакчыларны акшаландырарындан ойталаары — оптимизацияның кол принциптериниң бирээзи. 
2017 чылда тудуг адырында кол сорулга – эгелээн объектилерни доозары. 
«Капитал тудуг объектилери, төлевилел документилери бюджетче кирер мурнунда ийи чадалыг шилилгени эртер апаар.­ Шилилгениң кол принциви – документилерниң белениниң чадазы, экономиктиг дээштии, эксперт ниитилежилгезиниң үне­лели болур. Эргелеп-баш­ка­рылганың төлевилел аргазы-биле хевирлеттинген болгаш мурнады боттандырар төлевилелдер портфелинче кирер объектилерни мурнады көөр бис» — деп, Шолбан Кара-оол чугаалаан. 
ТР-ниң Дээди Хуралының Хөй-ниитиниң айыыл чок чо­руу болгаш кызыгаар айты­рыг­ларының талазы-биле ко­митединиң даргазы Виталий Бар­тына-Сады Тываның көдээ школаларынга күрүне деткимчези онза херек дээрзинче кичээнгейни угландырган. База ол ышкаш муниципалдыг удуртукчуларга кожуунунуң бот-орулгаларын көвүдедириниң, үндүрүг онаалдазының баазазын хөгжүдериниң, ажылчын олуттарны тургузарының талазы-биле рейтинг киирер дугайында Дээди Хуралдың Даргазы Каң-оол Давааның саналын Виталий Бартына-Сады деткээн. 
Энергетика, тудуг, транспорт болгаш чуртталга-коммунал ажыл-агыйының талазы-биле комитеттиң даргазы Алдын-Кыс Конгар өг-бүлеге болгаш уругларга дуза чедирер социал төптерни кичээнгей чок арттырып болбас, республиканың суур­ларын тударының экономиктиг ажыктыынга анализти кылыры чугула дээрзин чугаалаан. 
Хуралга келир чылдың бюджет политиказының кол принциптерин сайгарып чугаалажып тура, бюджет ажылдакчыларының шалың төлевирин хевээр арттырарын, чуртта амыр эвес экономиктиг байдал үезинде чарыгдалдарны эвээжедирин, кызырылданың шупту айтырыг­ларын албан кады сайгарып чугаалажырын, ол ышкаш чаа туттунган уруглар садтарының, школаларның, спортчу болгаш культура объектилериниң саң-хөөзү дээш туржурун шиитпирлээн.
Даш-оол МОНГУШ.

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.