1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

БУРГАННЫҢ ӨӨРЕДИИНЧЕ ЧҮТКҮҮР

Буян башкы.

 

Май 16-дан эгелеп июнь 13-ке чедир буддистерге ыдык ай чоруп турарын билир бис. Бо онзагай үеде кижи бүрүзүнүң эки-даа, багай-даа кылдыныг­лары азы шажын дылы-биле алырга, эки азы багай үүлелери чүс муң катап көвүдээр дугайында Буян башкы редакцияга келгеш, номчукчуларга тайылбырлап берген. Башкының интервьюзун эрткен субботаның «Шын» солунга парлап үндүрген бис. Бо удаада база теманы делгемчидип, Буян башкы тайылбырын уламчылаан.

– Чуртталгада таваржып келир шупту багай үүлелер кижиниң мелегей угаанының уржуундан болуп турар. Дыка көвей кижилер эки-багайны безин ылгап билбес, чижээ, арага ишпес кижи болза, ону багай кылдыр санаар, а арага ижер, ооң тевиинден алгырып хөөрээр кижини эки деп көөр. Мындыг хамаарылга дээрге кижини бичиизинден өөретпээни, сургавааны, а кижи боду бодун өөредип албаа­ны ол-дур. Ынчангаш кол-ла эки үүле – өөренири, Бурганның ыдык өөредиин хүлээп алыры. 

Бурган башкының өөредии эң дээ­ди шын, ол онзагай ханы билиглер, эки, чырык эртем дээрзи билдингир болгай. Өөредигни чүгле билип алыр эвес, амыдыралынга ону херек кырында күүседири, ажыглаары чугула. Азы бөдүүн чижек-биле чугаалаарга, машинаны садып алгаш, ону ажыг­лап мунмайн, гаражка тургузуп каары ышкаш болбас. Ынчангаш эки амыдыралды чедип алырын күзеп чоруур кижи бо хуулгаазын айдан эгелеп Бурган башкының ыдык өөредиин тыварынче, ону шиңгээдиринче чүткүүр болза, ооң бодунга эки болур, амыдыралы чаагайжыыр.

– Бурган башкының өөре­диин канчаар чедип ап болурул? Өөредигниң онзагай ужур-утказы чүде ирги, Башкы?

– Шажын-чүдүлге дээрге Будда Шакьямуни бурганның өөредии. А ооң кол утказын алыр болза, ол кижиниң эки чурттаарын өөредип турар. Будданың өөредиин хандыр билип алырынче чүткүп чоруурга, ол кижиниң угааны чырыыр, сагыш-сеткили арыгланыр. Арыг, чырык угаанныг кижи багай үүлелер кылбас, ооң чуртталгазы эки болур. А эки чурттаар дизе, эки кижи болуру албан.

– Ынчаарга бүгү чүве чүгле кижиниң бодундан хамааржыры билдингир ышкажыл?

– Ийе, шын. Бүгү чүве чүгле кижиниң бодундан хамааржыр. «Ма, эки чуртта» дээш, чаагай кежиктерни аңаа кым-даа сөңнеп бербес, белеткеп бербес. Экини-даа, багайны-даа Бурган бербес. Кижилер аас-кежиктиг, эки чуртталгалыг болзун дээш Бурган башкы бодунуң Өөредиин берип каан. Ынчангаш Бурганның өөредии-биле экини кылып чоруур, эки чүвеже чүткүлдүг, кайы-даа талазынга харыысалгалыг, кызымак, эки өөренип чоруур, эки ажылдап чо­руур, өг-бүлезинге шынчы, ажы-төлүн эки кижизидип чоруур кижилерниң чуртталгазы аас-кежиктиг болур. Амыдыралда бергелер туруп келзе-даа, ону шыдамык ажып эрте бээр.

– Бис бергелерге таваржы бергеш, хүрээлерже, лама башкыларже халчыр болгай бис…

– Ужуру болза эртем-билиг алыр дээш лама башкыларга баар чүве-дир ийин. Бир дугаарында өөредигни чедип алыр. Ол кижи өөренип, угаан-бодалын чырыдып, сагыш-сеткилин арыглап чоруур болза, хөй-ле бергелерге таварышпас. Шупту чылдагаан – кижиниң бодунда. Частырыгларны кылып чоруурунда. Ынчангаш болу берген багай уржуктуң чылдагаанын бодундан дилээр, бодундан айтырар апаар. Эки чурттаар дизе, кижи бодунуң чуртталгазы дээш харыы­салгалыг болур: чүгле экини кылыр, Будда Бурганның өөредииниң ачы-авыралында чырык угаанны чедип алырынче чүткүүр, угаан-бодалын, сагыш-сеткилин арыглаар, багай чүве бодавас, эптиг-эвилең, чараш сөс-домактыг болур, кым-бирниң багай сөзүн, багай кылдыныын уттуптар, ону өршээп каар. 

Чаңгыс сөс-биле чугаалаарга, кижи бодунуң салым-чолун боду холунга алыр, бодунуң чуртталгазы дээш боду улуг харыысалгалыг болур. Кижи бүрүзүнүң чуртталгазының кандыг болуру ооң эки азы багай үүлелер кылып чоруурундан дорт хамааржыр. Ынчангаш Бурганның өөредиин дилеңер, тывыңар, өөре­ниңер деп кыйгырар-дыр мен.

– Чонувуска тайылбыр кылып бергениңер дээш улуу-биле четтирдивис, Башкы.

Надежда Эргеп 

чугаалашкан. 

Рубрика: 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.