1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

БОДУВУС БҮДҮРҮП КЫЛЗЫВЫССА

Чоннуң санал-оналын «Шын» солунга пар­­лап үн­дүрүп турары эки-дир. Черле солуннуң тыва чонувуска ажык-дузазы улуг. Мен бо удаада чоннуң, аныяктарның ажыл-амыдыралының дугайында бижиир бодадым. Көрүп чоруурга, чоннуң хөй кезии ажыл-агый-даа чок, эки суртаал ажылы кылыр кижилер-даа көзүлбес, кижи бүрүзү дужунда-ла чурттап чоруур-дур.
Шупту-ла чүүлдерни, амыдыралды багай деп база болбас. Күштүг, байлак күрүне – Россияның хамаатылары болуп, шору сайзырап, амыдырап-чурттап чоруур-дур бис. Ажылдап турар улустуң акша-шалыңын өй-шаанда берип турар. Садыг­ларда бараандан көвей чүве чок. Четпес чүве чүл дээрге, ажыл­дап, продукцияны бүдүрүп кылыр талазы-биле шоолуг эвес-тир бис.
Аныяктарның чамдыызы өске ре­гион­нарже ажыл дилеп чоруп турарлар. Анаа хоозун үе эрттирип чоруур, ажыл чок аныяктар дыка хөй. Кижи тамчыктыг чуртталгага болгаш азырадыкчы хөөнге чаңчыгары кончуг багай. Тываның Чазааның Даргазы эки чүүл­дерни кылып, аныяктарга мал-маганны берип турары кончуг эки-дир. Ындыг-даа болза малды шупту аныяктарга чедиштирери берге. Көдээ ажыл-агыйны ам-даа сайзырадып, чер-черлерге бүдүрүлгелерни тургузуп кылыры чугула апарган.
Бир дугаарында, көдээ ажыл-агыйның продуктуларын шынарлыг кылдыр бүдүргеш, садыгжылар-биле дугурушкаш, ону садыгларже киирип садар болза эки. Саян артындан эът, колбаса, сүт, далган-тараа сөөртпейн, бот­тарының продукциязын бү­дү­­рүп эгелээр болза эки чүве-дир ийин. Кывар-чаар материалдар, электри энергиязы дээн ышкаш чарыгдалдар улуг. Электри энергиязы чедишпес болза, дизельди ажыглаза кандыгыл? Чаа эгелеп чоруур бүдүрүлгелерден үндүрүг тыртпас деп Президент аазап турар. 
Суурларда тараа тарыыр күзелдиг улуска суггаттыг черлерни халас бээр болза эки-дир. Ам чамдык суггаттыг черлерни кижилер сиген шөлү кылдыр үлежип алгылаан. Ындыг-даа болза ам-даа арык, бугалыг Чыргакы хем унунда ышкаш ховулар бар. Деткиир болза, тараа тарыыр улус черле тыпты бээр. Ынчан чүгле тарааны хүлээп алгаш, болбаазырадып кылыр черлер херек апаар-дыр ийин. Мал чеминиң холук­сааларын бүдүрүп алза, дагаа, кушту азырап, ооң продукциязын болбаазырадыр черлер база херек. Тарымал тоо­рукту-даа болза маңаа шынарлыг кылдыр өстүрүп, бүдүрүп, савалааш, садыгларга ду­жаап болур-ла-дыр. Шак ынчалдыр чоннуң ажыл-агыйы хөнүй бээр болза, соңгаартан бараан сөөртүрү кызырлы бээр чадавас. Бараан көвүдээрге, ону саарары берге болгай. Ол ышкаш Тывага хөм аймаа, чугай, цемент дээн ышкаш барааннарны чоорту бүдүрүп кылып болур.
Алгы-кешти, ылаңгыя өшкү кежин октаптар болгай бис. Өш­кү кежинден шынарлыг сапожкаларны, курткаларны кылып болур. Белен чүве черле турбас. Бергелерни ажып эртип чорааш, ажыл-агый чок чоруктан уштунуп, чуртувусту сегидип болур бис. Өске чоннардан үлегерлеп ап тургаш, чагырыкчылар, депутаттар, көдээ ажыл-агый, эко­­номика сайыттары, дарга-бошкалар чон-биле демнежип, чонну деткип ажылдаар болза, эки-ле боор деп бодаар-дыр мен.
Сергей ИРГИТ,
Бай-Тал сумузунда арат 
ажыл-агыйлыг малчын.
Бай-Тайга кожуун.

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.